شکاف سعودی-اماراتی؛ عمان و قطر در کجای معادله ایستاده‌اند؟

باشگاه خبرنگاران جوان؛ مینا عظیمی - تنش‌ها میان عربستان  و امارات که مدت‌ها زیر پوست منطقه جریان داشت، با تحولات دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶ در جنوب و شرق یمن، به مرحله‌ای رسید که دیگر نادیده گرفتن آن غیرممکن است. علاوه بر این، تضاد منافع در سومالی و سودان، جایی که ابوظبی از  شبه نظامیانی حمایت کرده که حاکمیت ملی و تمامیت ارضی این کشور‌ها را به چالش می‌کشند، در عمیق‌تر شدن این شکاف نقش داشته است. در این میان، برخی تحلیل‌گران معتقدند که ایران و سوریه نیز ممکن است به عرصه‌های جدیدی برای تشدید رقابت‌های درون‌شورای همکاری خلیج فارس تبدیل شوند.

برای سایر اعضای شورای همکاری، بحرین، کویت، عمان و قطر، مخاطرات ناشی از افزایش تنش‌های امارات و عربستان، به‌ویژه در این دوره پرنوسان منطقه، بسیار جدی است. به نظر می‌رسد اصطکاک میان ریاض و ابوظبی در آینده‌ای نزدیک، به یک ویژگی ساختاری در چشم‌انداز ژئوپلیتیک خلیج فارس تبدیل خواهد شد.

دوحه و مسقط؛ میانجی‌گرانی که همیشه بی‌طرف نیستند

عمان و قطر در حالی که مسیر خود را در میان شکاف فزاینده و اماراتی پیدا می‌کنند، احتمالا به پیگیری سیاست‌های خارجی مستقل خود ادامه داده و هم‌زمان جایگاه خود را به عنوان پل‌های گفت‌و‌گو حفظ خواهند کرد. طبق روال همیشگی، هر دو کشور احتمالا بر میانجی‌گری و تنش‌زدایی تاکید می‌کنند تا از جذب شدن در درگیری‌ها جلوگیری کنند.

نبیل خوری، معاون سابق سفیر آمریکا در یمن، در گفت‌و‌گو با «امواج‌مدیا» اظهار داشت: «در حال حاضر، عربستان  نبرد یمن (قسمتی از یمن که تحت کنترل نیروهای عربستانی و اماراتی بود) را برده است، هرچند امارات تمام نفوذ خود را در آنجا از دست نداده و منتظر فرصتی مناسب برای احیای نقش خود خواهد بود.»

او افزود که عمان، قطر و دیگر اعضا، کشش میان این دو قدرت منطقه را حس خواهند کرد و شاید در برخی موضوعات ناچار به انتخاب یک طرف شوند؛ اما در نهایت، آنها به انجام کاری که در آن بهترین هستند (یعنی میانجی‌گری) ادامه خواهند داد.

اگرچه دوحه و مسقط مراقب هستند که موضع علنی ضداماراتی نگیرند، اما دیدگاه‌های راهبردی آنها در مسائل کلیدی منطقه به طور فزاینده‌ای با ریاض همسو شده است. عمان، قطر و عربستان همگی از دولت‌های مرکزی مقتدر در برابر گروه‌های غیردولتی که حاکمیت ملی را تضعیف می‌کنند، برخلاف رویکرد امارات، حمایت می‌کنند. این همگرایی با هدف حفظ تمامیت ارضی، ثبات دولت‌ها و امنیت مسیر‌های تجاری، احتمالا در سال‌های آینده عمیق‌تر خواهد شد.

رژیم اسرائیل، امارات و تعمیق شکاف در خلیج فارس

سیاست‌گذاران در دوحه و مسقط مدت‌هاست که از همسویی شدید امارات با رژیم تروریستی اسرائیل نگران‌اند. این نگرانی‌ها فراتر از نمادین بودن «پیمان ابراهیم» است. از نظر آنها، همکاری‌های امنیتی و جاسوسی ابوظبی و تل‌آویو می‌تواند زمینه‌ساز فعالیت‌های مخفیانه در سایر نقاط خلیج فارس شود که پیامد‌های بی‌ثبات‌کننده‌ای برای کل شورای همکاری خواهد داشت.

عمان به دلیل تجربه‌های تاریخی خود از مداخلات خارجی، به‌ویژه نگران نفوذ در بافت سیاسی و اجتماعی خویش است. آندریاس کریگ، استاد دانشگاه کینگز کالج لندن، می‌گوید عمانی‌ها همکاری امارات و رژیم تروریستی اسرائیل از طریق نیرو‌های نیابتی در مکان‌هایی مانند لیبی، سومالی، سودان و یمن را نه به عنوان سیاست قدرت، بلکه به عنوان یک «اسب تروا» می‌بینند که پتانسیل تکه‌تکه کردن جوامع خلیج فارس را دارد.

انسجام گذرا در خلیج فارس

اگرچه حمله ناگهانی رژیم تروریستی اسرائیل به قطر در سپتامبر گذشته به طور موقت باعث ایجاد موضعی متحد در شورای همکاری شد، اما این انسجام از آن زمان کاهش یافته است. اکنون به نظر می‌رسد امارات در حال فاصله گرفتن از موضع جمعی خلیج فارس به نفع سیاستی است که به طور آشکارتر با رژیم تروریستی اسرائیل همسو است؛ روندی که می‌تواند منجر به انزوای فزاینده ابوظبی در منطقه شود.

کریگ معتقد است که اکنون در سراسر خلیج فارس، حتی بحرینی‌ها، اماراتی‌ها را «وصله ناهمگون» و عربستان را در «سمت درست تاریخ» می‌بینند. اگرچه بعید است فشار دیپلماتیک یا اقتصادی هماهنگی علیه ابوظبی اعمال شود، اما سیاست خارجی امارات اکنون به عنوان یک «مشکل» نگریسته می‌شود که باعث می‌شود ریاض حمایت طبیعی‌تری از سوی سایر کشور‌های منطقه دریافت کند.

در نهایت، رفتار رژیم تروریستی اسرائیل در منطقه و همسویی امارات با بخش‌های کلیدی آن، عمان و قطر را در مسائل بنیادی به ریاض نزدیک‌تر کرده است. اگرچه تشکیل یک بلوک رسمی عمانی-قطری-سعودی علیه امارات بعید است، اما سیاست‌های ابوظبی ناگزیر این سه کشور را به همگرایی بیشتر سوق می‌دهد که پیامد‌های مهمی برای نظم ژئوپلیتیک خلیج فارس در سال‌های پیش رو خواهد داشت.

منبع: امواج مدیا