روایت یک خودکفایی حیاتی؛ درمان سرطان با امضای دانش‌بنیان ایرانی

به گزارش خبرنگار دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ وقتی نام بیماری سرطان به میان می‌آید. نخستین نگرانی، هزینه‌های سنگین درمان و دشواری تأمین دارو‌های مورد نیاز برای بهبود بیماران است.

هزینه‌های بالای درمان از یک‌سو و قیمت سرسام‌آور واکسن‌ها و دارو‌های مرتبط با سرطان از سوی دیگر، فشار مضاعفی را بر بیماران و خانواده‌های آنها تحمیل کرده است. هنگامی که پای درد دل بیماران سرطانی می‌نشینیم، آنها از قیمت واکسن‌ها و دارو‌هایی می‌گویند که به گفته خودشان، سر به فلک کشیده و تأمین آنها به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است.

از هزینه‌های سر به فلک کشیده که بگذریم، به مسئله تحریم‌های دارویی می‌رسیم؛ موضوعی که برخی از بیماران سرطانی همچنان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند و دسترسی آنها به دارو‌های مورد نیاز را با چالش جدی مواجه کرده است.

تحریم‌ها، اگرچه به‌صورت رسمی شامل دارو نمی‌شوند، اما در عمل مسیر واردات بسیاری از دارو‌های تخصصی، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه مورد نیاز را دشوار کرده‌اند. برخی بیماران برای یافتن داروی مورد نیاز خود ناچارند ماه‌ها در انتظار بمانند یا با هزینه‌های چندبرابری، آن را از بازار آزاد تهیه کنند؛ موضوعی که سلامت و حتی جان آنها را به خطر می‌اندازد.

تحریم‌ها باعث شده دسترسی به برخی دارو‌های خاص و حیاتی با مشکل مواجه شود. بیمارانی هستند که برای پیدا کردن یک داروی مشخص، ماه‌ها بین داروخانه‌ها سرگردان می‌شوند یا ناچارند آن را با قیمت‌های چندبرابری از بازار آزاد تهیه کنند. این شرایط، علاوه بر فشار مالی، روند درمان را نیز با اختلال روبه‌رو می‌کند.

بومی‌سازی فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند نانوداروها، می‌تواند مسیر درمان بیماران را از وابستگی و بلاتکلیفی نجات دهد. در شرایطی که بیماران سرطانی با مشکلاتی مانند گرانی دارو و دشواری تأمین آن مواجه هستند، برخی شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی تلاش کرده‌اند با تکیه بر توان داخلی، راه‌حل‌هایی عملی برای این بیماران ارائه دهند.

این شرکت‌ها با تولید دارو‌های نوین و تخصصی، نه‌تنها به دنبال کاهش وابستگی به واردات هستند، بلکه می‌کوشند دسترسی بیماران سرطانی به دارو‌های مورد نیازشان را پایدارتر و مطمئن‌تر کنند؛ مسیری که می‌تواند بخشی از دغدغه‌های درمانی بیماران را کاهش دهد.

یک شرکت دانش‌بنیان ایرانی در حوزه نانو درمانی توانسته است این تارگت درمانی را تولید کند و بدین ترتیب، ایران دومین کشور جهان پس از آمریکا است که به این فناوری دست یافته است. این موفقیت، گامی مهم در دسترسی پایدار بیماران سرطانی به دارو‌های پیشرفته محسوب می‌شود.

خبرنگاران حوزه فناوری از رسانه‌های آنلاین و مکتوب با همراهی ستاد نانو، در قالب تور فناورانه به استان البرز سفر کردند. در این سفر یک‌روزه، تیم رسانه‌ای از یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه تولید دارروی ضد سرطان مبتنی بر فناوری نانو بازدید کردند و در جریان فرایند ساخت و تولید این محصول پیشرفته قرار گرفتند.

در بازدید خبرنگاران نوید ناطقیان عضو هیئت‌مدیره این شرکت با همراهی خبرنگاران در بخش‌های مختلف مجموعه، روند شکل‌گیری شرکت و مسیر توسعه داروی ضدسرطان ایرانی را تشریح کرد؛ روندی که به گفته او، این شرکت دانش بنیان را امروز در جایگاه یکی از بازیگران صادراتی صنعت دارو در منطقه قرار داده است.

عضو هیئت‌مدیره نانو دارو با اشاره به تولید داروی تزریقی نانویی گفت: در حوزه دارو‌های تزریقی همواره نگرانی از وجود ذرات مطرح است، اما ما به نقطه‌ای رسیدیم که یک سامانه ذره‌ای را با اطمینان کامل به‌صورت تزریقی وارد بدن بیمار کردیم؛ تجربه‌ای که نخستین تزریق آن برای ما نیز لحظه‌ای پراضطراب بود، اما نتیجه بالینی آن، مسیر ادامه کار را روشن کرد.

وی با بیان اینکه این داروی نانویی امروز به‌عنوان استاندارد طلایی درمان سرطان لوزالمعده در جهان شناخته می‌شود، افزود: این دارو برای درمان سرطان پانکراس، به‌عنوان خط دوم درمان سرطان پستان و برای یک نوع خاص سرطان دیگر تأییدیه رسمی دارد و در برخی کشور‌ها در درمان سرطان تخمدان و معده نیز استفاده می‌شود. در حال حاضر تنها حدود چهار شرکت در سطح جهانی تولیدکننده این محصول هستند.

قیمت مقرون‌به‌صرفه داروی ایرانی با پوشش بیمه‌ای گسترده

ناطقیان گفت: قیمت این داروی ایرانی با وجود فناوری پیشرفته، به‌دلیل پوشش بیمه‌ای گسترده برای مصرف‌کننده به‌صرفه شده است. در حالی که نمونه‌های خارجی این محصول در گذشته تا حدود هزار دلار قیمت داشتند، امروز داروی تولید داخل با قیمت حدود ۲.۵ میلیون تومان و با پوشش بیمه‌ای تا ۹۰ درصد یعنی به قیمت ۲۰۰ هزار تومان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد.

ناطقیان تأکید کرد که استراتژی این شرکت، حرکت در اقیانوس آبی بازار و تمرکز بر فناوری به‌جای محصول‌محوری است؛ رویکردی که امکان توسعه مداوم محصولات و رقابت جهانی را فراهم کرده است.

عضو هیئت‌مدیره نانو دارو با اشاره به چالش‌های انحصار تولید تصریح کرد: انحصار دو ساله‌ای که برای تولید این دارو دریافت کردیم لغو شد و با وجود گذشت حدود ۱۰ سال، هنوز شرکت دیگری در داخل کشور موفق به تولید آن نشده است.

وی با اشاره به جایگاه این شرکت در میان شرکت‌های دانش‌بنیان کشور گفت: در میان بیش از ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان، تنها ۱۲ شرکت عنوان «غزال دانش‌بنیان» را دارند و نانو دارو یکی از آنهاست. دلیل این موفقیت توسعه مستمر خطوط تولید بوده است؛ به‌گونه‌ای که طی هفت سال، سه بار خطوط تولید جدید راه‌اندازی کرده‌ایم.

فناوری آنتی‌بادی دوگانه و سامانه‌های نوین دارورسانی

ناطقیان با اشاره به توسعه فناوری آنتی‌بادی دارو افزود: در حال حاضر تنها شرکتی در دنیا هستیم که موفق به طراحی سامانه‌ای با دو آنتی‌بادی هم‌زمان شده است؛ در حالی که سایر شرکت‌های بین‌المللی صرفاً از یک آنتی‌بادی استفاده می‌کنند. این مزیت ناشی از آن است که فناوری را به‌طور کامل در داخل شرکت توسعه داده‌ایم.

وی در ادامه به توسعه سامانه‌های نوین دارورسانی اشاره کرد و گفت: با توجه به محدودیت‌هایی که در حوزه دارو‌های کاشتنی و زیرساخت‌های مرتبط وجود داشت، به سمت طراحی سامانه‌های پلیمر‌های پاسخگو رفتیم؛ سامانه‌هایی که به‌صورت تزریقی وارد بدن می‌شوند و در واکنش به مایعات بدن از حالت مایع به جامد تبدیل می‌شوند، بدون نیاز به جراحی یا کاشت.

به گفته وی، این سامانه‌ها قادرند دارو را در بازه زمانی یک تا سه ماه به‌صورت کنترل‌شده آزاد کنند. در این فناوری، ذرات پلیمری با اندازه مشخص تولید می‌شوند و با تنظیم سرعت تخریب پلیمر، میزان و زمان آزادسازی دارو کنترل می‌شود. این پلتفرم کاربرد‌های متعددی دارد و می‌توان بر اساس آن محصولات مختلفی طراحی کرد.

این شرکت دانش بنیان علاوه بر تأمین بازار داخلی، محصولات خود را به کشور‌های متعددی از جمله عراق، سوریه، روسیه، ترکیه، پاکستان و مالزی صادر کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این فناوری توان رقابت در بازار‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را دارد.

ناطقیان در ادامه تأکید کرد: هدف ما فقط تولید دارو نیست؛ ما می‌خواهیم فناوری‌های پیشرفته درمان سرطان را در دسترس بیماران قرار دهیم و ایران را به یکی از بازیگران این حوزه تبدیل کنیم.

عضو هیئت‌مدیره نانو دارو با اشاره به نخستین محصول تجاری این پلتفرم گفت: اولین محصولی که با این فناوری وارد بازار شد، داروی ضداعتیاد تزریقی است که به‌عنوان یکی از روش‌های مؤثر ترک قطعی اعتیاد شناخته می‌شود.

وی توضیح داد: در درمان اعتیاد، روش‌های جایگزین مانند متادون‌درمانی بیشتر بر کاهش آسیب تمرکز دارند، اما روش‌های آنتاگونیستی با مسدود کردن گیرنده‌های مغزی، مانع اثرگذاری مواد مخدر یا الکل می‌شوند. در این محصول، دارو به‌صورت تزریقی وارد بدن می‌شود و طی یک ماه با غلظت خونی ثابت آزاد شده و گیرنده‌های مغزی را مسدود می‌کند.

ناطقیان با تأکید بر اینکه این درمان نیازمند پیش‌نیاز‌های پزشکی و روان‌درمانی است، افزود: این روش به‌تنهایی معجزه نمی‌کند و نیازمند انتخاب درست بیمار، دوره سم‌زدایی و حمایت روانی است، اما در صورت طی کامل مسیر درمان، می‌تواند طی یک دوره ۶ تا ۱۲ ماهه به ترک قطعی منجر شود.

ناطقیان در تشریح این وضعیت می‌گوید: بسیاری از درمان‌های موجود در واقع ترک نیستند، بلکه جایگزینی یک ماده با ماده‌ای دیگر محسوب می‌شوند.

به گفته او، این روش‌ها اگرچه می‌توانند از شدت آسیب‌ها بکاهند، اما الزاماً به درمان پایدار منجر نمی‌شوند.منطق داروی تزریقیداروی تولیدشده توسط این شرکت در دسته درمان‌های آنتاگونیستی قرار می‌گیرد؛ درمان‌هایی که به‌جای جایگزینی ماده مخدر، اثر آن را در بدن مسدود می‌کنند.

عضو هیئت‌مدیره این شرکت دانش بنیان توضیح می‌دهد: در این روش، دارویی تزریق می‌شود که گیرنده‌های مغزی را بلاک می‌کند، یعنی حتی اگر فرد ماده مخدر مصرف کند، دیگر اثری دریافت نمی‌کند.

وی با اشاره به فناوری به‌کار رفته در این محصول افزود: این دارو با استفاده از ذرات پلیمری طراحی شده است که پس از تزریق، دارو را به‌صورت تدریجی و با غلظت ثابت طی یک ماه در بدن آزاد می‌کنند.

به این ترتیب، گیرنده‌های مغزی در تمام این بازه زمانی مسدود باقی می‌مانند و احتمال بازگشت به مصرف کاهش می‌یابد.ورود فناوری پیشرفته به درمان اعتیاداین شرکت دانش بنیان ایرانی با وجود موانع رگولاتوری و تحریم‌ها، موفق به اخذ مجوز، تولید صنعتی و صادرات شد و از سال ۱۳۹۶ صادرات رسمی خود را آغاز کرد.

این مجموعه تاکنون به بیش از ۸ بازار بین‌المللی وارد شده، چندین خط تولید راه‌اندازی کرده و جزو ۱۰ صادرکننده برتر دارویی کشور قرار گرفته است.اکنون نیز با توسعه این دارو تلاش کرده است فناوری را به یکی از حساس‌ترین حوزه‌های سلامت اجتماعی وارد کند. داروی ترک اعتیاد حدود چهار سال است که وارد بازار شده است و در مراکز درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چشم‌انداز توسعه فناوری دارورسانی و کاهش بار اجتماعی اعتیاد

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، این دارو به‌عنوان بخشی از یک فرآیند درمانی چندمرحله‌ای تجویز می‌شود و جایگزین روان‌درمانی یا مداخلات اجتماعی نیست، بلکه مکمل آنهاست. ناطقیان در این‌باره تأکید می‌کند: این دارو معجزه نیست. سم‌زدایی اولیه، روان‌درمانی و همراهی بیمار پیش‌نیاز موفقیت درمان است. اگر بیمار این مسیر را کامل طی کند، می‌تواند در یک بازه ۶ تا ۱۲ ماهه به ترک قطعی برسد.

وی همچنین نقش انگیزه فردی را عامل تعیین‌کننده می‌داند و می‌گوید: فناوری ابزار درمان را فراهم می‌کند، اما بدون اراده و همراهی بیمار، نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود.

آمار، تجربه مصرف و دسترسی به گفته عضو هیئت‌مدیره این شرکت، داروی تزریقی ترک اعتیاد تاکنون برای تعداد بسیاری از بیماران مورد استفاده قرار گرفته است و ماهانه تعداد قابل توجهی تزریق از این محصول در مراکز درمانی کشور انجام می‌شود. ماهانه‌بودن تزریق، یکی از مزیت‌های این روش درمانی است که پایبندی بیمار به درمان را افزایش می‌دهد.

دو مسیر درمان اعتیاد؛ جایگزینی مواد و قطع اثر ماده

دو مسیر متفاوت درمان اعتیاد در حالی که درمان‌های جایگزین‌محور بر«کنترل مصرف» تمرکز دارند، درمان آنتاگونیستی بر «قطع اثر ماده» استوار است. در روش جایگزینی، وابستگی دارویی ادامه دارد، اما در این روش، وابستگی به‌تدریج در سطح زیستی مهار می‌شود.این تفاوت، مسیر درمان را از مدیریت مزمن اعتیاد به سمت درمان زمان‌دار و هدفمند تغییر می‌دهد؛ رویکردی که در بسیاری از پروتکل‌های درمانی بین‌المللی نیز دنبال می‌شود.

ناطقیان در پایان تأکید کرد: نگاه تک‌بعدی به اعتیاد جواب نمی‌دهد. درمان موفق زمانی شکل می‌گیرد که دارو، روان‌درمانی و حمایت اجتماعی کنار هم قرار بگیرند. به گفته وی، توسعه فناوری‌های دارورسانی پیشرفته می‌تواند کیفیت درمان اعتیاد را ارتقا دهد و هم‌زمان بار اجتماعی و اقتصادی این معضل را کاهش دهد؛ مسیری که این شرکت دانش‌بنیان در حال حرکت در آن است.