مه‌آلودگی یکی از عوامل افزایش مقطعی شاخص آلودگی هوا/ پیش‌بینی پایداری جوی تا پایان دی

نوید حاجی‌بابایی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به انواع پیش‌بینی‌های هواشناسی اظهار کرد: در هواشناسی پیش‌بینی‌ها در سه بازه کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت انجام می‌شود که براساس ارزیابی‌های صورت‌گرفته، دقت پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت بین ۸۵ تا ۹۵ درصد و پیش‌بینی‌های فصلی بین ۶۵ تا ۷۵ درصد است.

وی افزود: مدل‌های مورد استفاده محدود به یک مدل خاص نیست و داده‌های جوی از ایستگاه‌های هواشناسی سطح زمین برداشت و پس از پردازش با مجموعه‌ای از مدل‌های داخلی و اروپایی، بولتن‌های پیش‌بینی صادر می‌شود.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان با تأکید بر وجود خطا در پیش‌بینی‌های هواشناسی بیان کرد: ذات پیش‌بینی هواشناسی با نبود قطعیت همراه است، چراکه مدل‌ها قادر به شبیه‌سازی کامل تمامی فرایندهای فیزیکی جو نیستند. میزان این خطا در فصل‌ها و ماه‌های مختلف متفاوت است.

حاجی‌بابایی در پاسخ به پرسشی درباره تعداد ایستگاه‌های هواشناسی استان اصفهان خاطرنشان کرد: بیش از 186 ایستگاه هواشناسی در سطح استان فعال است که شامل ایستگاه‌های سینوپتیک، اقلیم‌شناسی، باران‌سنجی و ایستگاه‌های تمام‌خودکار می‌شود.

وی ادامه داد: اطلاعات هواشناسی به‌صورت منظم و در ساعات مختلف از شهرستان‌ها یا توسط کارشناسان یا به شکل خودکار ثبت و به مرکز استان ارسال و سپس به شبکه ملی و بین‌المللی منتقل می‌شود. تبادل داده‌های هواشناسی محدود به داخل کشور نیست و یک شبکه بسیار منظمی از رد و بدل کردن اطلاعات هواشناسی در سطح جهان وجود دارد. در هواشناسی، داده‌ای که با تأخیر ارسال شود عملاً ارزش ندارد. اطلاعات باید دقیقاً در زمان مقرر و مطابق استانداردهای جهانی مخابره شود. داده‌ها به‌صورت لحظه‌ای وارد یک پایگاه داده قوی می‌شوند و مبنای تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌ها قرار می‌گیرند.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان درباره مبنای صدور هشدارهای هواشناسی تصریح کرد: سه نوع هشدار زرد، نارنجی و قرمز وجود دارد. هشدار زرد به معنای ورود یا تغییر یک توده هوا و تغییر شرایط جوی منطقه است. در صورتی که شدت پدیده افزایش یابد، هشدار نارنجی صادر می‌شود و اگر پدیده‌ای گسترده و بسیار شدید باشد که احتمال خسارات جدی یا تخلیه مناطق وجود داشته باشد، هشدار قرمز اعلام می‌شود. تاکنون در استان اصفهان هشدار قرمز صادر نشده است.

ایستگاه‌های هواشناسی کاملاً متفاوت از ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا هستند

 حاجی‌بابایی با تأکید بر تفاوت ایستگاه‌های هواشناسی با ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا اظهار کرد: ایستگاه‌های هواشناسی هیچ شباهتی به ایستگاه‌های پایش آلودگی هوا ندارند. ایستگاه‌های هواشناسی کشور سابقه‌ای دیرینه دارد و قدمت برخی از ایستگاه‌ها به بیش از ۵۰ سال می‌رسد. ایستگاه‌های هواشناسی براساس استانداردهای جهانی طراحی و راه‌اندازی شده‌اند و با ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا که کارکرد متفاوتی دارند، قابل مقایسه نیستند.

وی اضافه کرد: در ساختار سازمان هواشناسی، ادارات تخصصی متعددی فعالیت می‌کنند؛ اداره فنی وظیفه بررسی، کالیبراسیون و کنترل تجهیزات هواشناسی را بر عهده دارد، اداره فناوری اطلاعات مسئول جمع‌آوری و ذخیره‌سازی داده‌هاست و اداره پیش‌بینی نیز براساس این داده‌ها و مدل‌های عددی، پیش‌بینی‌ها و هشدارهای هواشناسی را صادر می‌کند.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان با اشاره به روی‌آوری هواشناسی استان به فناوری‌های نوین گفت: در کنار مدل‌های کلاسیک هواشناسی، پروژه‌ای برای استفاده از روش‌های هوش مصنوعی آغاز کرده‌ایم. این پروژه به‌صورت آزمایشی در حال اجراست و استان اصفهان جزء استان‌های پیشتاز کشور در این حوزه محسوب می‌شود، هرچند در برخی موارد نیز نتایج هنوز به سطح قابل قبول نرسیده است. این پروژه در حدود نیمه راه قرار دارد و امیدواریم تا پایان سال به نتایج قابل قبولی برسیم.

برای پیش‌بینی دقیق آلودگی هوا به «سیاهه انتشار» نیاز است

حاجی‌بابایی در پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده درباره تناقض میان روزهای اوج آلودگی و زمان اعلام تعطیلی‌ها اظهار کرد: بحث آلودگی هوا موضوع بسیار پرچالشی است. طبق قانون هوای پاک، سازمان هواشناسی موظف است حداکثر ۹۶ ساعت قبل، پایداری یا ناپایداری جو را پیش‌بینی و اعلام کند، اما ما مکلف به پیش‌بینی آلودگی هوا نیستیم. پیش‌بینی آلودگی هوا موضوعی بسیار پیچیده‌تر از پیش‌بینی وضعیت جوی است و صرفاً با داده‌های هواشناسی قابل انجام نیست.

وی افزود: برای پیش‌بینی دقیق آلودگی هوا، علاوه بر پارامترهای هواشناسی مانند سرعت باد، دما و پایداری جو، به داده‌های لحظه‌ای سنجش آلاینده‌ها و سیاهه انتشار آلاینده‌ها نیاز است. سیاهه انتشار مشخص می‌کند که در هر لحظه چه میزان آلاینده از منابع متحرک مانند خودروها و موتورسیکلت‌ها و از منابع ثابت مانند کارخانه‌ها وارد هوا می‌شود.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان با اشاره به خلأ جدی در این زمینه گفت: در حال حاضر در کشور، سیاهه انتشار به‌روز و عملیاتی وجود ندارد. هواشناسی تنها می‌تواند پیش‌بینی پایداری هوا را انجام دهد و پیش‌بینی آلودگی هوا منوط به داده‌های سیاهه انتشار است و باید میزان آلایندگی  ترافیک، کارخانه‌ها، مازوت‌سوزی صنایع و... چقدر است.

حاجی‌بابایی اظهار کرد: تابلوهای محیط‌زیست فقط شاخص آلودگی هوا را نشان می‌دهند و اطلاعاتی درمورد غلظت آلاینده در محیط داده نمی‌شود. برای پیش‌بینی باید بدانیم در هر ساعت چه مقدار آلاینده در حال انتشار است و این اطلاعات باید به‌روز باشند.

روند قانونی اعلام تعطیلی در شرایط آلودگی هوا

 وی در تشریح سازوکار قانونی اعلام تعطیلی‌ها در شرایط آلودگی هوا گفت: مبنای تصمیم‌گیری‌ها به‌طور مشخص در قانون هوای پاک تعریف شده است. طبق قانون هوای پاک، اگر شاخص کیفیت هوا (AQI) در بازه ۴۸ ساعت متوالی از عدد ۱۵۰ فراتر برود، کارگروه اضطرار آلودگی هوا باید تشکیل جلسه دهد. مبنای این جلسه، داده‌هایی است که اداره‌کل محیط‌زیست به‌صورت رسمی رصد و اعلام می‌کند. دبیرخانه این کارگروه بر عهده محیط‌زیست است و اعضای اصلی آن شامل هواشناسی، محیط‌زیست، مرکز بهداشت و مدیریت بحران هستند. دستگاه‌هایی مانند آموزش‌وپرورش، پلیس راهور و شهرداری نیز در جلسات حضور دارند، اما عضو اصلی محسوب نمی‌شوند.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان ادامه داد: فرایند به این شکل است که ابتدا هواشناسی هشدار پایداری جو صادر می‌کند. پس از آن، محیط‌زیست شاخص‌های کیفی هوا را در ایستگاه‌های سنجش بررسی و تحلیل کرده و گزارش را به مرکز بهداشت ارائه می‌دهد. مرکز بهداشت به‌عنوان متولی سلامت عمومی، اگر تشخیص دهد که در بازه ۴۸ ساعته شاخص‌ها در وضعیت ناسالم قرار گرفته‌اند، درخواست رسمی تشکیل جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوا را ارائه می‌کند. براساس اعداد ثبت‌شده ۴۸ ساعت گذشته و پیش‌بینی هواشناسی درباره تداوم یا رفع پایداری جو در روز سوم، تصمیم‌گیری می‌شود. قانون هوای پاک به‌صورت شفاف مشخص کرده که در هر سطح از آلودگی، چه گروه‌هایی شامل محدودیت یا تعطیلی می‌شوند.

حاجی‌بابایی با اشاره به برداشت‌های نادرست عمومی گفت: یکی از مشکلات رایج این است که برخی شهروندان به‌صورت لحظه‌ای به شاخص آلودگی نگاه می‌کنند. به‌عنوان مثال، صبح زود که غلظت آلاینده‌ها به‌طور طبیعی بالاتر است را ملاک قرار می‌دهند، در حالی که ملاک تصمیم‌گیری، میانگین ۲۴ ساعته شاخص‌هاست، نه عدد یک ساعت خاص.

مدیریت آلودگی هوا نتیجه تصمیم جمعی است

وی ادامه داد: در کارگروه اضطرار آلودگی هوا، چند دستگاه عضو هستند و هرکدام رأی و نظر کارشناسی خود را دارند. در واقع چهار رأی تخصصی در این کارگروه وجود دارد و اگر خروجی جلسه مثبت باشد، نتیجه تلاش همه اعضاست و اگر تصمیمات اثر مطلوبی نداشته باشد، همه دستگاه‌ها باید پاسخگو باشند. اینکه یک دستگاه بخواهد خود را کنار بکشد و بگوید نقشی نداشته، واقعیت ندارد؛ همه اعضا در جلسه حضور دارند، پیشنهاد مدیریتی ارائه می‌شود و در نهایت هماهنگی نهایی با استاندار انجام می‌گیرد.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان افزود: خوشبختانه تاکنون هر آنچه در جلسات کارگروه اضطرار آلودگی هوا به تصویب رسیده، با همراهی استاندار بوده و او همواره به نظرات کارشناسی احترام گذاشته‌ است. البته این مسیر بدون چالش نبوده، چراکه قانون هوای پاک قانونی پیچیده است و فقط به موضوع تعطیلی محدود نمی‌شود.

حاجی‌بابایی با اشاره به ابعاد مختلف قانون هوای پاک تصریح کرد: تعطیلی مدارس و... تنها یکی از بندهای این قانون است؛ در کنار آن، محدودیت تردد خودروها، کنترل فعالیت صنایع و کارخانه‌ها و تغییر شیفت‌های کاری نیز پیش‌بینی شده است. با این حال، ساده‌ترین و در دسترس‌ترین تصمیم اجرایی معمولاً تعطیلی مراکز آموزشی است، در حالی که اجرای سایر بندها مانند کاهش فعالیت کارخانه‌ها نیازمند سازوکارهای دقیق‌تر و هماهنگی گسترده‌تری است.

وی ادامه داد: بیشترین خطاهای پیش‌بینی آلودگی هوا زمانی رخ می‌دهد که در آستانه ورود یک سامانه ناپایدار هستیم. گاهی پیش از شروع بارش یا وزش باد، چند ساعت پایداری شدید اتفاق می‌افتد و شاخص آلودگی به‌طور ناگهانی افزایش می‌یابد، اما با ورود سامانه، شرایط ناپایداری اتفاق می‌افتد و عدد پایین می‌آید. در این شرایط، تمرکز صرف بر عدد بالای ساعات اولیه صبح می‌تواند برداشت نادرستی ایجاد کند.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان تأکید کرد: مدیریت آلودگی هوا در کلان‌شهرها موضوعی پیچیده و چندبُعدی است و این چالش فقط مختص ایران نیست. بسیاری از کشورها به جای تعطیلی کامل، به سمت تغییر ساعات کاری و آموزشی رفته‌اند؛ به‌عنوان مثال، شروع دیرتر مدارس و ادارات در فصل سرد. در هر صورت، تصمیم‌گیری در این حوزه نیازمند داده‌های دقیق، اجرای کامل قانون و هماهنگی همه دستگاه‌هاست.

حاجی‌بابایی اضافه کرد: متأسفانه در کل کشور وحدت رویه کامل وجود ندارد و گاهی مشاهده می‌شود که استانی با افزایش مقطعی شاخص، جلسه اضطرار تشکیل می‌دهد و تعطیل اعلام می‌کند، در حالی که مطابق قانون، باید تداوم آلودگی در بازه زمانی مشخص احراز شود. این موضوع باعث می‌شود در نگاه افکار عمومی، تصمیم‌ها سلیقه‌ای به نظر برسند. به‌عنوان مثال در تهران با عدد پایین‌تر تعطیلی صادر می‌شود.

پیش‌بینی تشدید پایداری جوی تا پایان هفته

وی درباره وضعیت جوی روزهای آینده گفت: براساس آخرین تحلیل‌های هواشناسی، تا پایان هفته شاهد پایداری جو در استان خواهیم بود و پیش‌بینی می‌شود بیشترین میزان پایداری در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه رخ دهد. این شرایط می‌تواند باعث افزایش شاخص آلودگی هوا شود، همچنین تا پایان ماه دی نیز احتمال تداوم این وضعیت وجود دارد و شرایط به‌صورت مستمر در حال رصد است.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان با اشاره به افزایش هماهنگی میان هواشناسی و محیط‌زیست بیان کرد: براساس پیشنهاد مطرح‌شده در نخستین جلسه‌ای که با مدیریت جدید کارگروه برگزار شد، مقرر شده است یک نماینده از اداره‌کل محیط‌زیست و یک نماینده از هواشناسی به‌صورت روزانه، حتی در روزهایی که شرایط بحرانی وجود ندارد، با یکدیگر در ارتباط باشند تا تبادل اطلاعات و رصد شرایط به شکل دقیق‌تری انجام شود.

حاجی‌بابایی خاطرنشان کرد: نگاه جدید این است که مباحث فنی، داده‌ها و تحلیل‌ها پیش از تشکیل جلسه اضطرار بررسی و اصطلاحاً «چکش‌کاری» شود تا در زمان برگزاری جلسه، تمرکز صرفاً بر تصمیم‌گیری‌های مدیریتی باشد و از ورود به جزئیات فنی و اختلاف‌نظرهای کارشناسی در همان جلسه جلوگیری شود. این رویکرد می‌تواند به تسریع فرایند تصمیم‌گیری و افزایش اثربخشی مصوبات کمک کند.

وی اظهار کرد: این شیوه مدیریتی پیش‌تر در استان یزد نیز اجرا شده و به گفته مسئولان مربوطه نتایج مثبتی به همراه داشته است. امیدواریم با تقویت وحدت رویه، هماهنگی بیشتر بین دستگاه‌ها و دقت بالاتر در پیش‌بینی‌ها، بتوانیم پاسخ مناسب‌تری به انتظارات شهروندان در مدیریت پدیده آلودگی هوا ارائه دهیم.

مه‌آلودگی یکی از عوامل افزایش مقطعی شاخص آلودگی هوا

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان با تأکید بر اعتبار داده‌های ثبت‌شده توسط ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا تصریح  کرد: داده‌هایی که از سوی محیط‌زیست و ایستگاه‌های سنجش شهرداری ثبت می‌شود، داده‌های قابل اتکایی هستند. به‌ویژه در دو تا سه سال اخیر، دستگاه‌های جدید و پیشرفته‌ای به شبکه پایش آلودگی هوا اضافه شده و طبق اعلام مسئولان مربوطه، کالیبراسیون این دستگاه‌ها به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود.

حاجی‌بابایی اضافه کرد: موضوعی که ما در هواشناسی با آن مواجه هستیم و بعضاً پاسخ قطعی برای آن وجود ندارد، رفتار غیرعادی شاخص کیفیت هوا در روزهای مه‌آلود است. در روزهایی که بارندگی رخ داده، هوای سرد به سطح زمین نفوذ کرده و پدیده مه شکل می‌گیرد، مشاهده می‌کنیم که شاخص کیفیت هوا در یک بازه زمانی کوتاه به‌صورت غیرطبیعی افزایش می‌یابد و اعدادی مانند ۲۰۰، ۲۳۰ یا حتی ۲۵۰ در برخی ایستگاه‌ها ثبت می‌شود که طبیعتاً موجب نگرانی و ترس شهروندان می‌شود.

وی توضیح داد: نکته قابل توجه این است که با تضعیف مه و تابش آفتاب و گرم شدن سطح زمین، این اعداد به‌صورت ناگهانی کاهش پیدا می‌کند؛ به‌عبارتی شاخص کیفیت هوا یک اوج‌گیری سریع و سپس افت شدید را تجربه می‌کند. این رفتار بیشتر در روزهای مه‌آلود مشاهده می‌شود.

معاون پیش‌بینی و تحقیقات اداره‌کل هواشناسی استان اصفهان تصریح کرد: ما هرچقدر هم تلاش کنیم به شهروندان توضیح دهیم که بخشی از کاهش دید و افزایش عدد شاخص ناشی از مه است، معمولاً این موضوع برای مردم قابل پذیرش نیست. منظور ما این نیست که آلودگی هوا وجود ندارد، بلکه تأکید داریم که وجود هم‌زمان آلودگی هوا و مه، شرایط را تشدید می‌کند و تشخیص سهم هرکدام از این عوامل کار ساده‌ای نیست. پس از بارندگی‌ها، به دلیل افزایش رطوبت سطح زمین و کاهش دما، به‌ویژه در ساعات اولیه صبح، مه تابشی در مناطق مختلف شهر اصفهان و به‌خصوص در مسیر فرودگاه و حاشیه زاینده‌رود شکل می‌گیرد و علاوه بر اثرات دیداری، باعث افزایش ناگهانی شاخص کیفیت هوا نیز می‌شود و همین موضوع یکی از چالش‌های اصلی ما در اطلاع‌رسانی است. بسیاری از شهروندان هرگونه کاهش دید را صرفاً به آلودگی هوا نسبت می‌دهند و تفکیک پدیده مه از آلودگی برای افکار عمومی دشوار است.

حاجی‌بابایی خاطرنشان کرد: این مسئله در جلسات کارگروه اضطرار آلودگی هوا نیز مطرح شده و ما بارها تأکید کرده‌ایم که در برخی روزها، مه نقش قابل توجهی در ثبت اعداد بالا دارد. با این حال، از آنجا که شاخص کیفیت هوا نیز هم‌زمان افزایش پیدا می‌کند، اعتراض‌ها و نگرانی‌ها همچنان وجود دارد. بدترین شرایطی که در سال‌های اخیر در اصفهان تجربه کرده‌ایم، هم‌زمانی آلودگی هوا با مه‌آلودگی بوده است؛ شرایطی که هم از نظر دید افقی نگران‌کننده است و هم از نظر عدد شاخص کیفیت هوا.

وی در پایان در پاسخ به این پرسش که چرا بعضا بعد از بارندگی نیز شاهد آلودگی بالا هستیم، اظهار کرد: بعد از بارندگی‌ها مهم‌ترین عاملی که باعث افزایش آلایندگی می‌شود رطوبت هوا است. رطوبت بالا پس از بارندگی، در صورت پایداری جو، می‌تواند موجب تشدید آلودگی شود؛ موضوعی که شاید در نگاه اول برای مردم قابل باور نباشد. به اعتقاد من، افزایش آگاهی عمومی مهم‌ترین راهکار برای جلب اعتماد شهروندان است؛ چراکه اگر مردم بدانند چه اتفاقی در حال رخ دادن است، راحت‌تر آن را می‌پذیرند.

منبع : ایسنا