شکستن انحصار چین در تجهیزات خورشیدی/قلب نیروگاه‌های خورشیدی در کشور می‌تپد

ولی‌الله روشن، رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به برگزاری دومین جلسه ستاد ملی انرژی‌های تجدیدپذیر در دولت چهاردهم، از رونمایی اینورتر توان بالای ساخت جهاد دانشگاهی و راه‌اندازی آزمایشگاه مرجع پنل و اینورتر به‌عنوان دو دستورکار اصلی این جلسه خبر داد و گفت: این اقدامات با هدف توسعه فناوری، بومی‌سازی تجهیزات کلیدی نیروگاه‌های خورشیدی و کاهش وابستگی کشور به واردات انجام شده است.

ستاد ملی انرژی‌های تجدیدپذیر؛ محور سیاست‌گذاری کلان

وی با بیان اینکه ستاد ملی انرژی‌های تجدیدپذیر به ریاست دکتر عارف و با عضویت وزرای مرتبط از جمله وزیر نیرو، وزیر نفت، رئیس سازمان ملی استاندارد، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، نمایندگان سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی فعالیت می‌کند، افزود: دبیرخانه این ستاد در سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر مستقر است و این ستاد به‌صورت فصلی تشکیل جلسه می‌دهد.

این مقام مسئول با اشاره به اینکه جلسه اخیر دومین نشست این ستاد در دولت چهاردهم بوده، اظهار کرد: تمرکز اصلی ستاد، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بومی‌سازی فناوری‌ها و تجهیزات مورد نیاز نیروگاه‌ها از جمله پنل، اینورتر، استراکچر، ترانس و سایر ملزومات احداث نیروگاه‌های خورشیدی است.

برنامه ۳۰ هزار مگاواتی و ضرورت بومی‌سازی تجهیزات

روشن با بیان اینکه طبق برنامه ملی، احداث ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در کشور هدف‌گذاری شده است، گفت: در یک برنامه چهارساله پیش‌بینی شده که حداقل ۸ هزار مگاوات از تجهیزات مورد نیاز این نیروگاه‌ها در داخل کشور بومی‌سازی شود؛ عددی که به‌عنوان هدف حداقلی و واقع‌بینانه در نظر گرفته شده است.

اینورتر؛ قلب حساس نیروگاه خورشیدی

وی با تأکید بر اینکه مهم‌ترین و حساس‌ترین تجهیز در یک نیروگاه خورشیدی، اینورتر است، تصریح کرد: اینورتر به‌عنوان قلب نیروگاه شناخته می‌شود، زیرا تنها تجهیز الکترونیکی متصل به شبکه برق است و در برابر تهدیدات سایبری آسیب‌پذیری بالقوه دارد؛ در حالی‌ که سایر تجهیزات مانند پنل یا سازه‌ها، ماهیتی کاملاً فیزیکی و غیرفعال دارند. تا پیش از این، اینورترهای توان بالا در کشور بومی‌سازی نشده بودند و تنها برخی شرکت‌ها توانسته بودند اینورترهای توان پایین، عمدتاً در حد ۵ کیلووات، را تولید کنند.

ورود جهاد دانشگاهی به بومی‌سازی اینورترهای توان بالا

روشن با اشاره به برنامه‌ریزی جهاد دانشگاهی از سال ۱۴۰۲ بیان کرد: با نگاه آینده‌نگرانه و بر اساس نیازسنجی انجام‌شده، جهاد دانشگاهی علم و صنعت بومی‌سازی اینورترهای توان بالا را در دستور کار قرار داد؛ چراکه بازار اینورترهای توان پایین تا حدی در داخل کشور فعال بود، اما نیاز اصلی کشور در توسعه نیروگاه‌های بزرگ، اینورترهای بالای ۱۰۰ کیلووات است. در بازار جهانی نیز اینورترهای زیر ۱۰۰ کیلووات به‌عنوان توان پایین شناخته می‌شوند و عمدتاً برای مصارف خانگی و نصب روی پشت‌بام‌ها کاربرد دارند، در حالی که نیروگاه‌های خورشیدی مقیاس بزرگ به اینورترهای توان بالا نیاز دارند.

ساخت اینورتر ۲۵۰ کیلوواتی با استانداردهای بین‌المللی

این مقام مسئول با بیان اینکه جهاد دانشگاهی پس از ساخت نمونه آزمایشگاهی ۲۵۰ کیلوواتی و دستیابی کامل به دانش فنی، وارد مرحله توسعه محصول شد، گفت: در سال ۱۴۰۳ موفق شدیم اینورتر توان بالای ۲۵۰ کیلووات را با رعایت تمامی الزامات و استانداردهای بین‌المللی طراحی و تولید کنیم.

روشن با اشاره به ساختار ماژولار این محصول افزود: این اینورترها به‌صورت سری و ماژولار طراحی شده‌اند و امکان اتصال چند ماژول ۲۵۰ کیلوواتی در کنار یکدیگر وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان به اینورترهایی با توان تا یک مگاوات برای نیروگاه‌های خورشیدی مزرعه‌ای دست یافت که در دنیا با عنوان اینورترهای سنترال یا مرکزی شناخته می‌شوند.

دانش فنی کاملاً بومی و بدون مهندسی معکوس

وی با تأکید بر اینکه دانش فنی این اینورترها کاملاً بومی است، تصریح کرد: این محصول حاصل مهندسی معکوس یا کپی‌برداری نیست، بلکه بر پایه طراحی داخلی و دانش فنی توسعه‌یافته در جهاد دانشگاهی تولید شده و گامی مهم در مسیر استقلال فناوری کشور در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر به‌شمار می‌رود.

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت در ادامه خاطرنشان کرد: با توجه به تمرکز بیش از ۸۰ درصد تولید تجهیزات نیروگاه‌های خورشیدی جهان در چین، دستیابی به این سطح از فناوری در داخل کشور، اهمیت راهبردی بالایی دارد و می‌تواند زمینه‌ساز کاهش وابستگی، افزایش امنیت انرژی و توسعه پایدار در سال‌های آینده باشد.

تکمیل زنجیره بومی‌سازی اینورترهای توان بالا با تکیه بر توان دانشگاهی

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت با تأکید بر جایگاه این مجموعه در حوزه الکترونیک قدرت بیان کرد: جهاد دانشگاهی علم و صنعت به‌واسطه سابقه نزدیک به ۴۰ سال فعالیت تخصصی، عملاً یکی از قطب‌های اصلی کشور در حوزه الکترونیک قدرت به‌شمار می‌رود و تجربه گسترده‌ای در طراحی و ساخت مبدل‌ها، منابع تغذیه، اینورترها، کانورترها، رکتیفایرها و ترانس‌های خاص دارد.

وی با اشاره به نقش نیروی انسانی متخصص افزود: با اتکا به تیم‌های تخصصی، اساتید گروه‌های پژوهشی و همکاری فناوران حوزه انرژی، موفق شدیم اینورتر ۲۵۰ کیلووات را به‌صورت کامل بومی‌سازی کنیم و تمامی تأییدیه‌ها، استانداردهای لازم و گواهی بین‌المللی SGS را که یکی از معتبرترین گواهی‌ها در حوزه صنعتی است، دریافت کنیم؛ به‌گونه‌ای که این محصول هم‌اکنون آماده ورود به مرحله تجاری‌سازی است.

نقشه راه بومی‌سازی کامل اینورترهای توان بالا تا پایان ۱۴۰۵

این مقام مسئول با اشاره به برنامه‌ریزی راهبردی جهاد دانشگاهی تصریح کرد: یک نقشه راه مشخص طراحی شده تا بتوانیم تا پایان سال ۱۴۰۵، تمامی اینورترهای توان بالای مورد نیاز کشور را در داخل بومی‌سازی کنیم؛ موضوعی که می‌تواند از خروج حجم قابل‌توجهی ارز برای واردات این تجهیزات جلوگیری کند.

روشن با بیان اینکه امروز دانش فنی طراحی و ساخت اینورترهای تا توان یک و ۲۵ صدم مگاوات در کشور وجود دارد، اظهار کرد: اینورترهای تا توان ۵۰۰ کیلووات ساخته شده و تولید اینورتر ۳۶۰ کیلووات نیز در دستور کار قرار دارد. همچنین اینورترهای هیبریدی که در رده توان پایین و متوسط قرار می‌گیرند و معمولاً در توان‌های ۱۰ و ۲۰ کیلووات استفاده می‌شوند، در برنامه توسعه جهاد دانشگاهی قرار دارند.

وی با اشاره به تعامل با معاونت علمی ریاست‌جمهوری گفت: در این حوزه تعاملاتی برای دریافت گرنت‌های تحقیق و توسعه انجام شده تا مسیر توسعه فناوری با شتاب بیشتری دنبال شود.

ویژگی‌های فنی اینورتر بومی جهاد دانشگاهی

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت با تشریح مشخصات فنی این محصول بیان کرد: اینورتر طراحی‌شده قابلیت موازی‌سازی تا توان یک مگاوات را دارد و برای نیروگاه‌های خورشیدی توان بالا مناسب است. راندمان MPPT این اینورتر بالای ۹۹ درصد بوده و میزان اعوجاج هارمونیکی جریان تزریقی به شبکه (THD) حدود ۳ درصد است که در سطح استانداردهای کشورهای پیشرفته‌ای مانند آلمان و شرکت‌هایی نظیر زیمنس قرار دارد.

وی افزود: اینورتر بومی قابلیت ارتباط کامل با شبکه‌های بالادست را دارد و کاملاً منطبق با شرایط شبکه برق ایران طراحی شده است؛ در حالی که بسیاری از اینورترهای وارداتی به‌دلیل لوکال‌سازی برای شبکه کشورهای دیگر، هنگام اتصال به شبکه برق ایران مشکلاتی در مدیریت توان اکتیو و راکتیو ایجاد می‌کنند و حتی می‌توانند پایداری شبکه را کاهش دهند.

تطابق کامل با گریدکد ملی و ارتقای پایداری شبکه

روشن با اشاره به مفهوم گریدکد ملی تصریح کرد: اینورتر بومی جهاد دانشگاهی به‌طور کامل منطبق با گریدکد ملی طراحی شده است؛ به این معنا که تمام الزامات شبکه برق ایران را رعایت می‌کند و می‌تواند به پایداری ولتاژ و عملکرد شبکه کمک کند. این مزیت در صادرات برق نیز اهمیت دارد، زیرا مانع انتقال مشکلات شبکه یک کشور به کشور دیگر می‌شود.

کاهش ریسک تحریم و تقویت خدمات پس از فروش داخلی

وی با بیان اینکه بومی‌سازی اینورترها وابستگی نیروگاه‌های کشور به تجهیزات خارجی را به‌طور کامل از بین می‌برد، گفت: این اقدام ریسک تحریم را به صفر نزدیک می‌کند، خروج ارز را کاهش می‌دهد و امکان ارائه خدمات پس از فروش در داخل کشور را فراهم می‌سازد. اینورترهای بومی قابلیت تعمیر در محل نیروگاه را دارند و برخلاف بسیاری از نمونه‌های وارداتی که پس از خرابی باید تعویض شوند، هزینه اضافی به سرمایه‌گذار و کشور تحمیل نمی‌کنند. برای این محصولات، گارانتی پنج‌ساله در نظر گرفته شده و هم‌زمان نیروی انسانی متخصص برای ارائه خدمات پس از فروش نیز تربیت می‌شود.

توان تحویل ۷۵۰۰ مگاوات اینورتر بومی

روشن در ادامه با اشاره به ظرفیت تولید جهاد دانشگاهی علم و صنعت خاطرنشان کرد: برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد که این مجموعه توان تحویل حدود ۷۵۰۰ مگاوات اینورتر بومی را تا پایان برنامه پیش‌بینی‌شده دارد؛ عددی که تقریباً معادل هدف‌گذاری ملی برای بومی‌سازی اینورترها در کشور است و نشان‌دهنده نقش کلیدی جهاد دانشگاهی در تحقق این برنامه ملی است.

بومی‌سازی اینورتر خورشیدی؛ افتخاری ملی و صرفه‌جویی ۷۰۰ میلیون دلاری ارزی

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت با اشاره به بازتاب مثبت بومی‌سازی اینورترهای خورشیدی در سطح دولت بیان کرد: آقای دکتر عارف در جلسه امروز ستاد ملی انرژی‌های تجدیدپذیر تأکید کردند که بومی‌سازی اینورتر توسط جهاد دانشگاهی یک افتخار ملی است و تصریح داشتند که سال‌ها یکی از نگرانی‌های اصلی ایشان، وابستگی کشور به اینورترهای خارجی بوده که امروز با این اقدام برطرف شده است.

وی با اشاره به ابعاد اقتصادی این دستاورد گفت: اگر بخواهیم عدد و رقم مشخص ارائه دهیم، برای برنامه احداث ۳۰ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر که در دستور کار دولت قرار دارد، حدود ۷۰۰ میلیون دلار ارز صرفاً برای واردات اینورتر از کشور خارج می‌شود؛ بومی‌سازی این تجهیزات می‌تواند به‌طور کامل از خروج این میزان ارز جلوگیری کند.

اشتغال‌زایی گسترده با بومی‌سازی ۷۵۰۰ مگاوات اینورتر

این مقام مسئول با بیان اینکه حتی بدون تحقق کامل برنامه ۳۰ هزار مگاواتی و صرفاً با بومی‌سازی ۷۵۰۰ مگاوات اینورتر، امکان ایجاد ۶۰۰۰ شغل مستقیم و حدود ۱۲ هزار شغل غیرمستقیم فراهم می‌شود، اظهار کرد: این اعداد نشان‌دهنده نقش مهم این فناوری در توسعه اشتغال و اقتصاد دانش‌بنیان کشور است.

هدف‌گذاری صادراتی به کشورهای منطقه

روشن با اشاره به برنامه‌های صادراتی جهاد دانشگاهی افزود: کشورهای منطقه از جمله افغانستان، عراق، کشورهای عربی و برخی کشورهای آسیایی در حال توسعه نیروگاه‌های خورشیدی هستند و ما برنامه داریم پس از تجاری‌سازی و تولید انبوه، صادرات اینورتر را به این کشورها آغاز کنیم. هم‌اکنون پیشنهادهایی از کشورهایی مانند عراق و عمان برای تولید مشترک و ایجاد برند مشترک دریافت کرده‌ایم؛ چراکه این محصول کاملاً های‌تک بوده و بر پایه فناوری روز دنیا و توان تیم‌های تحقیق و توسعه داخلی طراحی شده است.

امنیت سایبری و پدافند غیرعامل؛ مزیت راهبردی اینورتر بومی

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت با تأکید بر اهمیت امنیت زیرساخت‌های انرژی بیان کرد: یکی از مهم‌ترین مزیت‌های اینورتر بومی، ارتقای امنیت سایبری و پدافند غیرعامل است. نیروگاه‌ها از نخستین اهداف در جنگ‌های سایبری هستند و اینورتر، نقطه کلیدی آسیب‌پذیری محسوب می‌شود.

وی با اشاره به معماری نرم‌افزاری این محصول تصریح کرد: اینورتر جهاد دانشگاهی با معماری نرم‌افزار داخلی و رویکرد حداقل سطح دسترسی طراحی شده و از نظر سایبری ایمن است. این سیستم هیچ‌گونه ارتباط غیرسیستمی برقرار نمی‌کند و قابلیت ایزوله‌سازی ارتباطات را دارد؛ به‌گونه‌ای که امکان نفوذ بدافزار و خارج کردن نیروگاه از مدار یا ناپایدارسازی شبکه به حداقل می‌رسد.

برنامه تولید پلکانی از ۱۴۰۵

روشن با تشریح برنامه تولید گفت: برنامه‌ریزی شده است که در سال ۱۴۰۵ حدود ۲۰۰۰ مگاوات اینورتر تولید شود و در سال‌های بعد این ظرفیت به‌صورت پلکانی افزایش یابد؛ به‌گونه‌ای که به ارقام بالاتر مانند ۲۵۰۰ و سپس ۳۰۰۰ مگاوات در سال برسد.

مطالبه حمایت دولتی و اولویت خرید داخل

وی با اشاره به انتظارات مطرح‌شده در جلسه ستاد گفت: انتظار ما این است که نهادهایی مانند معاونت علمی ریاست‌جمهوری با اختصاص گرنت‌های تحقیق و توسعه، جهاد دانشگاهی را در تکمیل دانش فنی، روزآمدسازی فناوری‌ها و توسعه اینورترهای مورد نیاز کشور حمایت کنند؛ چراکه جهاد دانشگاهی یک نهاد غیرانتفاعی است و برای ایفای نقش ملی خود نیازمند حمایت‌های هدفمند دولتی است.

این مقام مسئول افزود: همچنین لازم است دولت با الزام دستگاه‌ها، واردات اینورترهای خارجی را محدود کرده و خرید تولید داخل را در اولویت قرار دهد. در صورت وجود قراردادهای پایدار، جهاد دانشگاهی قادر خواهد بود توسعه مداوم محصول را دنبال کند؛ در حالی‌ که اکنون بخش عمده بازار کشور در اختیار تولیدکنندگان چینی است، در صورتی که این بازار باید در اختیار توان داخلی قرار گیرد.

جایگاه جهاد دانشگاهی؛ نهاد نوآور، نه یک شرکت تجاری

روشن با تأکید بر هویت جهاد دانشگاهی بیان کرد: برخی معتقدند جهاد دانشگاهی باید به شرکت تبدیل شود تا مجوز تولید دریافت کند، در حالی‌ که نوآوری و فناوری کشور، مدیون ماهیت جهاد دانشگاهی به‌عنوان یک نهاد پیشرو و فناور است. اگر قرار باشد فعالیت صرفاً شرکتی انجام شود، شرکت‌های متعددی در کشور وجود دارند که در حال فعالیت هستند، اما نقش جهاد دانشگاهی انجام کارهای گزین، راهبردی و پیشرو است.

وی تصریح کرد: جهاد دانشگاهی باید با انجام این مأموریت‌ها، دانش را به ثروت، اشتغال پایدار و حل مسائل کلان کشور از جمله ناترازی‌ها تبدیل کند. در همین راستا، علاوه بر حوزه انرژی، در زمینه رفع ناترازی‌های زیست‌محیطی و کاهش آلودگی نیز فعالیت‌هایی در حال انجام است که نتایج آن در آینده اطلاع‌رسانی خواهد شد.

رئیس سازمان جهاد دانشگاهی علم و صنعت در پایان خاطرنشان کرد: هدف ما خدمت مؤثر به کشور، تقویت اقتصاد دانش‌بنیان و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی است و در این مسیر، آماده پاسخگویی و همکاری با همه نهادهای مسئول هستیم.

منبع : ایسنا