زخم کچلی شهری بر چهره شهر میراث جهانی/توسعه بی‌رویه شهری در یزد کنترل شود

شهر یزد مدت‌هاست با پدیده کچلی شهری دسته و پنجه نرم می‌کند؛ مشکلی که باعث شده تا یزد در فهرست شهرهای کم‌بهره از لحاظ تراکم شهری قرار بگیرد.

در بسیاری از مناطق این شهر تاریخی، وجود زمین‌های رها شده و باغات کشاورزی خشک شده و بایری که صاحبانشان برای دستیابی به سود بیشتر، آن‌ها را بلااستفاده گذاشته‌اند، باعث شده که تراکم شهر و بهره‌وری آن کاهش پیدا کند.

تداوم این وضعیت موجب شده تا شهر یزد طی سال‌های اخیر، عمدتاً در ابعاد افقی و عمودی توسعه پیدا کند؛ توسعه‌ای که نه تنها ارزشمند نیست بلکه به قیمت نازیبا شدن نمای شهر و سخت شدن خدمات‌رسانی به مردم تمام شده است.

البته هرچند در سال‌های قبل، شورای اسلامی شهر با شعار «جلوگیری از افزایش مساحت شهر یزد» سعی در کنترل این افسارگسیختگی جغرافیایی و محدود کردن مجوزهای ساخت‌وسازها داشت اما باز هم شاهد گسترش وسعت فضای شهری و کاهش تراکم شهر به پایین‌تر از حداقل استاندارد مناطق شهری بوده‌ایم و به نظر می‌رسد مسئولان ذیربط در این امر موفق عمل نکرده‌اند.

مهدی دهقان منشادی پژوهشگر مسائل شهری یزد در گفت‌وگو با ایسنا ضمن اشاره به بافت ارگانیک شهر یزد در دوران گذشته، تاکید کرد: در زمان‌های قدیم، هر محله امکانات و خدمات خود را داشت و به همین دلیل مردم با پای پیاده، دوچرخه یا از طریق استفاده از چهارپایان، رفت و آمد کرده و به راحتی نیازهای خود را رفع می‌کردند.

وی ورود اتومبیل به یزد را دلیل گسترش بی‌رویه شهر دانست و گفت: چهره شهر یزد با ایجاد خیابان‌ها و بلوارها از دوره پهلوی اول دگرگون شد و با گذر زمان، بسیاری از روستاهای اطراف شهر یزد مثل اهرستان، آبشاهی، خرمشاد، مریم‌آباد و خیرآباد توسط شهر بلعیده شد تا زمینه رشد و گسترش آن را فراهم کند.

دهقان ایجاد منطقه مرفه‌نشین صفاییه توسط صاحبان سرمایه و جابجایی برخی از ساکنان بافت تاریخی به این منطقه و نیز ایجاد مناطقی مانند امام‌شهر و آزادشهر در دوره پهلوی دوم برای کارمندان دولت را از دیگر عوامل گسترش شهر یزد عنوان کرد.

این پژوهشگر با اشاره به تعریف تراکم شهری که نسبت جمعیت به وسعت شهر است، تصریح کرد: با گسترش شهر یزد از دوران پهلوی تا امروز، میزان تراکم شهر به شدت کاهش یافته است.

وی با تاکید بر این که تراکم جمعیت شهر یکی از معیارهای ارزیابی بهره‌وری است، افزود: با توجه به استانداردها، تراکم بهینه شهری به ازای هر هکتار ۵۵ تا ۶۰ نفر است بنابراین، شهرهای دارای تراکم پایین‌تر از این استاندارد، بهره‌وری پایینی خواهند داشت.

دهقان با اشاره به تراکم ۱۰۰ نفری شهر در گذشته و بیان این نکته که تراکم خیلی زیاد جمعیت نیز باعث مشکلات و ناهنجاری می‌شود، تاکید کرد: با این وجود کارایی و بهره‌وری شهر یزد در قدیم و زمانی که شهر، بافت ارگانیک خود را داشته، بسیار بیشتر از زمان فعلی بوده و مدیریت شهری مناسب باعث شده بود که مشکلات ناشی از تراکم بالای جمعیتی نیز گریبان‌گیر جامعه نشود.

وی برآورد فعلی تراکم جمعیتی شهر یزد را ۴۹ نفر به ازای هر هکتار اعلام و علت این کاهش تراکم را پدیده‌ای به نام کچلی شهر بیان کرد و گفت: این پدیده زمانی که خانه‌های تخریب شده، زمین‌های کشاورزی، باغ‌های خشک شده و دیگر زمین‌های بلااستفاده در سطح شهر پراکنده باشد، اتفاق می‌افتد.

این پژوهشگر با بیان این که ایجاد خیابان‌های وسیع و متعدد و فاصله گرفتن مناطق مسکونی از یکدیگر نیز باعث کاهش تراکم شهر شده است، ابراز کرد: وجود کچلی‌های شهری علاوه بر آن که فعالیت‌های خدمات‌رسانی و ایجاد زیرساخت را سخت‌تر و پرهزینه‌تر کرده، روی خدمات حوزه حمل‌ونقل عمومی شهر هم اثر منفی گذاشته است.

وی با اشاره به سخت شدن دسترسی آسان به حمل‌ونقل عمومی به دلیل گستردگی شهر و تاکید بر افزایش آلودگی هوا به علت استفاده از وسیله‌های نقلیه شخصی، افزود: از دیگر مشکلات این پدیده می‌توان به تبدیل زمین‌های رها شده به محل تخلیه زباله شهروندان اشاره کرد که ضمن ایجاد آلودگی منجر به زشت شدن چهره شهر نیز شده است.

دهقان در بخشی دیگری از صحبت‌هایش به تراکم بالاتر از حد استاندارد در حاشیه شهر به دنبال ساخت مجتمع‌های مسکونی و مشکلات ناشی از آن مانند ترافیک اشاره کرد و گفت: با این وجود، گستردگی بی‌رویه سطح شهر به دلیل احتکار زمین‌های چند هکتاری توسط صاحبان آن‌ها همچنان ادامه دارد.

 وی با اعتقاد به این که می‌توان همین تهدید را به فرصتی برای این شهر میراث جهانی تبدیل کرد، افزود: برای رفع این مشکل نیاز است که علاوه بر اخذ عوارض از مالکان زمین‌های رها شده، تدابیری اندیشیده شود تا این زمین‌ها به روشی قانونی و بهینه مدیریت شوند و با استفاده مناسب از آنها، تراکم و بهره‌وری شهر را به حد استاندارد نزدیک کرد.

این پژوهشگر یکی از سیاست‌های اشتباه مدیریت شهری طی چند سال اخیر را هزینه‌کرد برای طرح‌ریزی و ایجاد باغشهرهایی در اطراف شهر یزد با وجود زمین‌های زراعی و باغ‌هایی در درون شهر که در هوای خشک و آلوده یزد به نوعی ریه‌های پراکنده در شهر محسوب می‌شوند، ذکر کرد.

وی با تاکید بر این که شهرداری موظف است مانع از متروکه شدن این باغ‌ها شود و در صورت امکان آن‌ها را به پارک محله‌ای تبدیل کند، افزود: این اقدام نه تنها باعث افزایش سرانه فضای سبز شهر و اماکن تفریحی،  هزینه‌های مدیریت شهر را کاهش خواهد داد.

دهقان در پایان با انتقاد از ساخت شهرک مسکونی «پردیس زندگی» در جوار کاریزلند که در راستای اجرای نهضت ملی مسکن در حال اجراست، پیش‌بینی کرد که این شهرک مسکونی جدید باعث شود تا در آینده‌ای نزدیک، پهنه‌های بین این شهرک و بدنه اصلی شهر به تدریج بر وسعت شهر بیافزاید و مشکل تراکم پایین شهر و بهره‌وری آن را تداوم بخشد.

منبع : ایسنا