آلوده‌سازانی که آینده‌سازان را تعطیل می‌کنند!

آلودگی هوا ناشی از فعالیت صنایع، نه تنها سلامت جسمانی جامعه را تهدید می‌کند، بلکه با خانه‌نشین کردن آینده‌سازان کشور، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به فرآیند آموزش، و پرورش استعدادها وارد می‌آورد.

این گزارش، بر پایه اظهارات مدیرکل آموزش و پرورش استان مرکزی و معاون استاندار و فرماندار ویژه شهرستان ساوه، عمق این تناقض تلخ را یادآوری می‌کند؛ از ساعت‌های آموزشی هدررفته و کیفیت پایین آموزش مجازی تا عقب‌ماندگی زیرساخت‌های آموزشی و تجهیزات هنرستان‌ها در شهری که یک سوم مالیات استان را تأمین می‌کند.

تعطیلی مدارس، اولویت اشتباه در مدیریت آلودگی

عبدالرضا پیرحسینلو، مدیرکل آموزش و پرورش استان مرکزی، در گفت‌وگو با  در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر ضرورت مسئولیت‌پذیری صنایع آلاینده اظهار کرد: بر اساس یافته‌های پژوهشی در حوزه های آموزش و عدالت آموزشی، هرگونه اختلال در آموزش حضوری، به‌ویژه در دوره آموزش عمومی، دارای پیامدهای مستقیم و بلندمدت بر کیفیت یادگیری، سرمایه انسانی و آینده توسعه کشور است. از این‌رو می‌توان و باید با محاسبات دقیق، علمی و عددی، میزان خسارات آموزشی واردشده به دانش‌آموزان و نسل آینده را برآورد و به‌صورت شفاف اعلام کرد.

وی با اشاره به تعطیلی‌های مدارس در سنوات گذشته و سال جاری افزود: آلودگی هوا ناشی از فعالیت صنایع مختلف، اصلی‌ترین عامل این تعطیلی‌ها بوده است. مطابق گزارش‌های نهادهای علمی و بین‌المللی، تعطیلی مدارس به‌دلیل عوامل محیطی، یکی از مهم‌ترین تهدیدها علیه «تداوم یادگیری» و «برابری فرصت‌های آموزشی» به‌شمار می‌رود.

مدیرکل آموزش و پرورش استان مرکزی ادامه داد: تحقیقات متعدد در حوزه علوم تربیتی و روان‌شناسی یادگیری نشان می‌دهد که با امکانات موجود، کیفیت آموزش مجازی قابل مقایسه با آموزش حضوری نیست. هرچند در ایام آلودگی هوا، با تلاش‌ها و مجاهدت‌های معلمان، فرآیند آموزش به‌صورت غیرحضوری تداوم یافته و آموزش تعطیل نشده، اما اولا اثربخشی آموزش مجازی به‌طور معناداری پایین‌تر از آموزش حضوری است و ثانیا بخش مهمی از کارکردهای تربیتی مدرسه، از جمله رشد مهارت‌های اجتماعی، یادگیری مشارکتی، هویت‌یابی و تربیت اخلاقی، صرفا در بستر حضور فیزیکی دانش‌آموزان و تعامل چهره‌به‌چهره با یکدیگر، مربیان و معلمان محقق می‌شود.

لزوم اختصاص بخش عمده‌ای از عوارض صنایع آلاینده به آموزش و پرورش

پیرحسینلو با تأکید بر لزوم اختصاص بخش عمده‌ای از عوارض صنایع آلاینده به آموزش و پرورش تصریح کرد: مطالعات نشان می‌دهد که هزینه‌های پنهان ناشی از افت کیفیت یادگیری، به‌مراتب سنگین‌تر از هزینه‌های مستقیم آموزشی است. هنگامی که آموزش دانش‌آموزان به‌دلیل آلودگی هوا، که منشاء آن فعالیت صنایع است، از حالت حضوری به مجازی تغییر می‌کند، بار مضاعفی از یک سو بر دوش معلمان قرار می‌گیرد که ساعت‌ها برای تولید محتوا و آموزش غیرحضوری تلاش می‌کنند و از سوی دیگر، خانواده‌ها ناگزیر به تأمین تجهیزات، اینترنت و سخت‌افزارهای ارتباطی می‌شوند. در نهایت، متضرر اصلی این چرخه، دانش‌آموز و آینده کشور خواهد بود.

وی افزود: بر همین اساس، ضروری است عوارض آلایندگی به‌گونه‌ای هدفمند در اختیار آموزش و پرورش قرار گیرد تا امکان جبران علمی و عادلانه خسارات وارده فراهم شود.

میزان اثربخشی آموزش مجازی در شرایط فعلی، کمتر از ۵۰ درصد آموزش حضوری است

مدیرکل آموزش و پرورش استان مرکزی با اشاره به برآوردهای علمی موجود گفت: بر پایه مطالعات انجام‌شده در دوران آموزش غیرحضوری، میزان اثربخشی آموزش مجازی در شرایط فعلی، کمتر از ۵۰ درصد آموزش حضوری ارزیابی می‌شود. ما آمادگی داریم به‌صورت دقیق، علمی و عددی، میزان خسارات وارده به دانش‌آموزان را محاسبه و اعلام کنیم، مشروط بر آنکه صنایع و کارخانجات آلاینده متناسب با سهم خود در ایجاد آلودگی، مسئولیت جبران این خسارات را بپذیرند.

مدرسه دیجیتال می تواند کمک کند

پیرحسینلو ادامه داد: در صورت ایفای این مسئولیت از سوی صنایع آلاینده، می‌توان برای نخستین بار یک مدرسه دیجیتال مجازی در سطح استان راه‌اندازی کرد؛ مدرسه‌ای مبتنی بر استانداردهای نوین یادگیری الکترونیکی که با تولید محتوای آموزشی باکیفیت، امکان بهره‌مندی همه دانش‌آموزان، حتی در دورافتاده‌ترین نقاط استان، را فراهم سازد و در راستای تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و سیاست‌های دولت چهاردهم در زمینه عدالت در کیفیت آموزشی گام بردارد. همچنین استفاده هدفمند از ظرفیت معلمان توانمند و باانگیزه، حتی به‌صورت شبانه‌روزی، می‌تواند به ارتقای سطح یادگیری و بهبود جایگاه استان در کنکور سراسری منجر شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به تدابیر اتخاذ شده از سوی استاندار مرکزی اظهار کرد: با این اقدامات، در سال تحصیلی جاری تاکنون هیچ تعطیلی ناشی از ناترازی و کمبود برق در مدارس استان نداشته‌ایم. این موضوع، مصداق روشنی از پیوند حکمرانی هوشمندانه و پایداری آموزشی است که شایسته تقدیر است.

تعطیلی‌های مکرر مدارس، آسیب جدی به فرهنگ آموزشی

سید مهدی حسینی، معاون استاندار و فرماندار ویژه شهرستان ساوه، نیز به چالش‌های موجود در حوزه فضای آموزشی، تجهیزات هنرستان‌ها، مسئولیت اجتماعی صنایع و لزوم کاهش تعطیلی‌های مدارس به دلیل آلودگی هوا پرداخت و با تأکید بر جایگاه اقتصادی ساوه و نقش آن در تولید یک سوم مالیات استان مرکزی، خواستار تخصیص عادلانه منابع و نظارت جدی بر صنایع آلاینده شد.

وی تعطیلی‌های پی‌درپی را خطرناک دانست و گفت: این تعطیلی‌ها و آموزش مجازی، آسیب‌های بلندمدتی به یادگیری، تمرکز و سلامت روانی دانش‌آموزان (به ویژه ابتدایی) وارد می‌کند.

 وی افزود: فضای مدرسه نه تنها آموزشی، بلکه محیط امن و تربیتی است. تعطیلی‌ها، حتی اگر کودکان را موقتا خوشحال کند باید به حداقل برسند.

نظارت بر صنایع آلاینده، برخورد قاطع با تخلفات

فرماندار ساوه از شناسایی شرکت‌هایی خبر داد که فیلترهای خود را شب‌ها یا در تعطیلات غیرمجاز خاموش می‌کنند و اظهار کرد: شاخص آلایندگی ساوه گاهی بالاتر از اراک است؛ با صنایع آلاینده بالاترین سطح برخورد صورت می گیرد و هیچ مماشاتی نداریم.

وی تاکید کرد: با شناسایی شرکت‌های آلاینده، عوارض آلایندگی مصوب و دریافت شود؛ چرا که سلامت مردم و ریه‌های کودکان اولویت است.

چالش فضای آموزشی، عقب‌ماندگی ساوه علی‌رغم رشد جمعیتی و صنعتی

حسینی در ادامه با اشاره به جهش جمعیتی ۵ درصدی سالانه در ساوه(به دلیل مهاجرت و تفاوت‌های فرهنگی)، از سرانه پایین فضای آموزشی انتقاد کرد و گفت: علی‌رغم زحمات خیرین و صنایع، سرانه فضای آموزشی در این شهرستان حدود سه متر مربع است که کافی نیست.

وی با بیان اینکه دولت سال گذشته تنها ۱۲ درصد منابع استان را به ساوه تخصیص داد، افزود: ساوه کانون اقتصاد و توسعه صنعت استان است؛ اگر این شهرستان در حوزه اجتماعی، فرهنگی و آموزشی تضعیف شود، کل استان آسیب می‌بیند.

تجهیزات هنرستان‌ها؛ وضعیت غیرقابل قبول در شهری صنعتی

فرماندار ساوه همچنین وضعیت تجهیزات هنرستان‌ها را غیرقابل قبول دانست و اظهار کرد: نمی‌توانم بپذیرم که در شهرستان صنعتی ساوه، هنرستان‌هایی با تجهیزات حداقلی داشته باشیم، در حالی که تجهیزات هنرستان ها در شهرهای دورافتاده، بیشتر از ساوه است.

 وی بخشی از مشکل را عدم انتقال درست مسائل به سطح استان دانست و اظهار کرد: مدیران شهرستان باید مسائل را به صورت محکم و چالشی مطرح کنند تا در تخصیص منابع، توازن ایجاد شود.

مسئولیت اجتماعی صنایع، ضرورت باور به تأثیرگذاری ساوه

حسینی با تأکید بر نقش اقتصادی ساوه، گفت: این شهرستان یک سوم مالیات استان مرکزی(۱۰ همت در سال گذشته) را تأمین می‌کند؛ حق ما نیست که هنرستان‌ها حداقل امکانات را داشته باشند.

وی خواستار حضور بیشتر مسئولان استانی، تخصیص عادلانه اعتبارات و اقدام جهادی شد و گفت: مسائل کوچک اگر مورد بی‌توجهی واقع شوند، فاجعه ایجاد می‌کنند؛ صنایع و خیرین باید مسئولیت اجتماعی خود را جدی‌تر ایفا کنند. از طرفی، در سه سال آینده باید به نقطه‌ای برسیم که بحران فضای آموزشی ایجاد نشود؛ کار سختی نیست، زیرا صنایع، خیرین و منابع وجود دارند.

هماهنگی و حفظ فضای مثبت جامعه آموزشی

حسینی بر لزوم هماهنگی دستگاه‌ها، خلاقیت در مدیریت و حفظ مقبولیت جامعه فرهنگی تأکید کرد و گفت: سیاست‌زدگی در این عرصه باید به حاقل برسد و تمرکز بر مسائل اصلی باشد تا آینده‌سازان شهرستان در محیطی امن و کارآمد پرورش یابند.

به گزارش ایسنا، وجه مشترک هر دو گفت‌وگو، انتقاد از اولویت اشتباه در مدیریت بحران بود. به جای مهار آلاینده‌ها و مدیریت مصرف انرژی صنایع که ۸۰ درصد مصرف برق را به خود اختصاص می‌دهند، کلاس‌های درس تعطیل می‌شوند. این رویکرد، سلامت روانی، تمرکز و یادگیری دانش‌آموزان را قربانی توسعه صنعتی می‌کند، در حالی که صنایع با پرداخت عوارض آلایندگی، از مسئولیت واقعی خود شانه خالی می‌کنند.

راهکارهای پیشنهادی

برای خروج از این چرخه معیوب و برقراری تعادل پایدار میان توسعه صنعتی و حفظ آینده‌سازان، راهکارهای عملی زیر پیشنهاد می‌شود.

مهار آلاینده‌ها به جای تعطیلی مدارس با نظارت مستمر و قاطع بر صنایع آلاینده (به‌ویژه شرکت‌هایی که فیلترها را غیرمجاز خاموش می‌کنند) با اعمال جریمه‌های سنگین و تعطیلی موقت واحدهای متخلف در روزهای بحرانی و تصویب و دریافت عوارض آلایندگی واقعی بر اساس سهم هر صنعت در آلودگی و اختصاص ۱۰۰ درصدی آن به تقویت زیرساخت‌های آموزشی از جمله راهکارهاست.

جبران خسارات آموزشی توسط صنایع(مسئولیت اجتماعی مهندسی‌شده) با محاسبه دقیق ساعت‌های آموزشی از دست رفته بر اساس نقش هر صنعت در آلودگی و الزام صنایع به جبران آن از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم(مانند تأمین تجهیزات، پهنای باند و زیرساخت آموزش مجازی باکیفیت) و ایجاد صندوق مشترک صنایع-آموزش و پرورش برای جبران خسارات تعطیلی‌ها از دیگر راهکارهاست.

ایجاد مدارس دیجیتال به عنوان راهکار بلندمدت با راه‌اندازی فوری یک مدرسه دیجیتال پایلوت در شهرستان ساوه یا اراک با سرورها و دیتاسنتر مستقل، بهره‌گیری از معلمان برتر استان و حداقل فضای فیزیکی و تأمین مالی این پروژه توسط صنایع بزرگ(به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی) و خیرین، بدون نیاز به مجوز مرکزی وزارتخانه.

مدیریت ناترازی انرژی با اولویت صنعت با تدوین برنامه‌ای مهندسی‌شده برای کاهش مصرف انرژی صنایع در روزهای بحرانی به جای تعطیلی مدارس و تشویق صنایع به سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و بهینه‌سازی مصرف، نیز به عنوان راهکار چهارم پیشنهاد می شود. خوشبختانه استان مرکزی در سال جاری گام های خوبی را در زمینه تولید انرژی خورشیدی برداشته، اما آنگونه که مسئولان مربوطه می گویند، صنایع در این زمینه هم عملکرد خوبی ندارند!

اجرای این راهکارها نیازمند اراده مشترک استانداری، فرمانداری، آموزش و پرورش، سازمان محیط زیست و صنایع است. آینده کودکان ساوه و استان مرکزی نباید قربانی آلودگی امروز شود؛ زمان آن رسیده که آلوده‌سازان، مسئولیت واقعی خود را در برابر آینده‌سازان بپذیرند و توسعه صنعتی با حفظ سرمایه انسانی هم‌راستا شود.

تا زمانی که به جای مهار آلاینده‌ها و مدیریت مصرف انرژی صنایع، کلاس‌های درس تعطیل شوند، سرمایه انسانی کشور قربانی خواهد شد. زمان آن رسیده که صنایع مسئولیت واقعی خود را بپذیرند، عوارض آلایندگی به جبران خسارات آموزشی اختصاص یابد و با راهکارهایی عملی مانند ایجاد مدارس دیجیتال، آموزش را در برابر بحران‌های زیست‌محیطی و انرژی مقاوم سازیم. این نه تنها یک ضرورت آموزشی، بلکه یک الزام اخلاقی و ملی برای حفظ آینده نسل جوان است.

منبع : ایسنا