«نوآوری اجتماعی» بعد از «انرژی» و «سوءتغذیه» به کلاس درس می‌رود

به گزارش ایسنا، در جهانی که پیچیدگی مسائل اجتماعی از فقر و نابرابری تا بحران‌های محیط‌زیستی و شکاف‌های آموزشی هر روز عمیق‌تر می‌شود، نوآوری اجتماعی به‌عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای پاسخگویی به این چالش‌ها مطرح شده است. برخلاف راه‌حل‌های کلاسیک که اغلب پرهزینه، دولتی و کند هستند، نوآوری‌های اجتماعی با تکیه بر خلاقیت، مشارکت مردمی و استفاده هوشمندانه از فناوری، راهکارهایی عملی و مقیاس‌پذیر برای بهبود کیفیت زندگی ارائه می‌دهند.

تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد نوآوری اجتماعی توانسته است خدمات عمومی را کارآمدتر کند، دسترسی اقشار آسیب‌پذیر به آموزش و سلامت را افزایش دهد و مدل‌های جدیدی از اشتغال و توانمندسازی اجتماعی ایجاد کند. از پلتفرم‌های مشارکتی شهری گرفته تا استارتاپ‌های اجتماعی در حوزه سلامت، محیط‌زیست و آموزش، این نوع نوآوری‌ها نه‌ تنها هزینه‌های اجتماعی را کاهش داده‌اند، بلکه سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را نیز تقویت کرده‌اند.

در چنین رویکردی، حل مساله صرفاً بر عهده دولت یا بازار نیست؛ بلکه شبکه‌ای از کنشگران اجتماعی، دانشگاه‌ها، کسب‌وکارها و نهادهای مدنی در کنار هم قرار می‌گیرند تا راه‌حل‌هایی متناسب با واقعیت‌های محلی طراحی کنند. همین ویژگی باعث شده نوآوری اجتماعی امروز به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری توسعه پایدار در بسیاری از کشورها تبدیل شود؛ مسیری که هدف نهایی آن، بهینه‌سازی زندگی روزمره مردم و افزایش تاب‌آوری جوامع در برابر بحران‌هاست.

در مسیر تحقق توسعه پایدار، یکی از الزامات بنیادین توجه به ظرفیت‌های بومی و شکوفاسازی استعدادهای محلی در مناطق کمتر برخوردار کشور است. در این مناطق نوآوری‌های اجتماعی می‌توانند به عنوان پیشران‌های تحول نقش مؤثری در حل مسائل انباشته و ارتقای کیفیت زندگی ایفا کنند. بهره‌گیری از این نوآوری‌ها نه تنها به کاهش شکاف‌های منطقه‌ای کمک می‌کند بلکه زمینه‌ساز مشارکت معنادار مردم در فرآیند توسعه و تصمیم‌سازی خواهد بود.

مجموعه رویدادهای عصر نوآوری اجتماعی به نام «رعنا» که با همکاری مؤسسه دانش‌بنیان برکت و مجموعه صد استارتاپ برگزار می‌شود نیز اهدافی چون ایجاد پیوندی بین مسائل اجتماعی فناوری‌های نوین و تلاش برای توسعه عدالت و توزیع متوازن منابع را دنبال می‌کند.

این رویداد یکی از تجربه‌های هدفمند کشور در به‌کارگیری نوآوری فناوری و توسعه تکنولوژی برای رفع نیاز مناطق محروم به شمار می‌رود که با گردهم آوردن طیفی از بازیگران کلیدی شامل فعالان نوآوری اجتماعی فناوران دانشگاهیان تسهیلگران محلی شرکت‌های دانش‌بنیان و نهادهای سیاست‌گذار، زمینه‌ای برای گفت‌وگوی ملی درباره آینده نوآوری‌های مردم پایه را فراهم می‌کند.

رفع چالش‌های حوزه آب‌و انرژی از مناطق محروم

در این راستا «رعنا»، شعار «نوآوری برای برابری» را برگزیده است تا در آن ایده‌های فناوانه بومی در خدمت کاهش نابرابری و ارتقای کیفیت زندگی قرار گیرد.

اولین گام رعنا با موضوع «آب و انرژی» در خرداد سال جاری برداشته شد و طی آن یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان با دستگاه تصفیه آب خورشیدی ویژه مناطق فاقد زیر ساخت، جایزه نخست این رویداد را از آن خود کرد و موفق به دریافت جایزه ۷ میلیارد ریالی مؤسسه دانش‌بنیان برکت شد.

هیات داوران با تاکید بر نوآوری فناورانه، پایداری محیط زیستی و قابلیت به‌کارگیری فوری در شرایط اضطراری، این شرکت را به عنوان برگزیده نهایی انتخاب کردند.

این دستگاه با قابلیت استفاده از انرژی خورشیدی می‌تواند نیاز یک روستای ۱۰۰ نفره را با حداقل ظرفیت تصفیه ۴۰ لیتر در ۱۰ ساعت برطرف کند.

این شرکت همچنین با همکاری با یکی دیگر از شرکت‌ها، سامانه‌های تصفیه آب سیار را طراحی کرده است؛ سامانه‌ای که بدون نیاز به زیر ساخت‌های آب و برق و تنها با استفاده از انرژی خورشیدی، قادر به تبدیل آب غیر بهداشتی به آب سالم و قابل شرب هستند.

این سامانه‌ها با فناوری غشایی بومی ساخته شده‌اند و از نظر کیفیت و مقاومت، تا ۲۰ درصد عملکرد بهتری نسبت به نمونه‌های اروپایی دارند. یکی دیگر از ویژگی‌های مهم این سامانه مصرف بسیار پایین انرژی و حذف کامل میکروارگانیسم‌ها و فلزات سنگین آب است.

این سیستم به گونه‌ای طراحی شده‌ است که در شرایط بحرانی مانند سیل و زلزله قابل استفاده بوده و در کوتاه‌ترین زمان ممکن، آب سالم را در اختیار مردم قرار می‌دهد.

این فناوران هدف اصلی اجرای این طرح را گره‌گشایی از یکی از حیاتی‌ترین نیازهای مناطق محروم کشور یعنی تامین آب پایدار بدون وابستگی به زیر ساخت‌های پر هزینه و زمان‌بر تعریف کرده‌اند.

رفع سوءتغذیه رویکرد دوم «رعنا»

دومین رویداد عصر نوآوری اجتماعی «رعنا» با محوریت بهره‌گیری از نوآوری و فناوری برای حل مسائل حوزه سلامت و رفع سوءتغذیه، با حضور فعالان زیست‌بوم استارتاپی و شرکت‌های دانش‌بنیان کشور در مصلای امام خمینی(ره) تهران برگزار شد.

در این دوره از رویداد رعنا محصولات فناورانه‌ای معرفی شد که به این شرح است:

رویداد سوم «رعنا» نیز با رویکرد «آموزش» در راه است؛ رویکردی که قرار است بر حل مسائل آموزشی مناطق کمتر برخوردار و ارتقای دسترسی عادلانه به آموزش با تکیه بر نوآوری‌های فناورانه و اجتماعی تمرکز کند. با این حال، استمرار این رویدادها به معنای پایان یافتن دوره‌های پیشین نیست؛ چرا که سکوی حمایتی «رعنا» به‌عنوان یک سازوکار پیوسته، با افزودن رویکردها و محورهای جدید، به مسیر خود ادامه می‌دهد تا ایده‌ها و طرح‌های برگزیده در مراحل بعدی نیز از حمایت، توانمندسازی و اتصال به منابع اجرایی و سرمایه‌ای برخوردار شوند.

در مجموع، آنچه در رویدادهای «رعنا» به نمایش درآمد، نشان می‌دهد نوآوری اجتماعی زمانی از سطح شعار عبور می‌کند که به نیازهای واقعی و فوری مردم گره بخورد و بتواند در میدان عمل اثرگذاری خود را اثبات کند. تجربه‌های ارائه‌ شده در حوزه آب، انرژی و سلامت، به‌ویژه در مناطق محروم، بیانگر آن است که ترکیب فناوری بومی، نگاه مساله‌محور و مشارکت بازیگران متنوع می‌تواند راه‌حل‌هایی کم‌هزینه، پایدار و قابل تعمیم ایجاد کند.

«رعنا» با تمرکز بر نوآوری‌های مردم‌پایه و توجه همزمان به عدالت اجتماعی و کارآمدی فناورانه، الگویی از حکمرانی نوآوری را پیش روی کشور قرار می‌دهد که در آن توسعه صرفاً به زیرساخت‌های سنگین محدود نمی‌شود، بلکه از دل ایده‌های خلاق و توانمندسازی اجتماعی شکل می‌گیرد. تداوم و تقویت چنین رویدادهایی می‌تواند مسیر تبدیل نوآوری اجتماعی از تجربه‌های پراکنده به یک جریان اثرگذار ملی را هموار کند؛ جریانی که هدف نهایی آن، کاهش نابرابری‌ها و بهبود ملموس کیفیت زندگی مردم است.

منبع : ایسنا