آنچه در پایان موسیقی فجر گذشت

به گزارش ایسنا، مراسم پایانی چهل‌ویکمین جشنواره موسیقی فجر، امروز ۲۵ دی‌ماه با حضور سید عباس صالحی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)، عبدالحسین خسروپناه (دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی)، مهدی شفیعی (معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، رائد فریدزاده (رئیس سازمان سینمایی)، و محمد الهیاری (مدیرعامل بنیاد رودکی) در تالار وحدت برگزار شد.

در ابتدای این برنامه آرش امینی، دبیر جشنواره گفت: امسال این افتخار را داشتم که دبیری جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر را بر عهده داشته باشم؛ جشنواره‌ای که به باور من و همکارانم صرفاً مجموعه‌ای از اجراها و کنسرت‌ها نیست، بلکه آینه‌ای از تنوع، ظرفیت‌ها و پویایی موسیقی کشور و ویترینی از یک سال فعالیت موسیقایی ایران است. در مسیر برگزاری این دوره، سه اصل اساسی را همواره مدنظر داشتیم؛ نخست و مهم‌تر از همه، احترام به هنرمند؛ دوم، احترام به مخاطب؛ و سوم، توجه دقیق به کیفیت برگزاری برنامه‌ها.  

او ادامه داد: تلاش ما این بود هنرمندی که از هر گوشه کشور در جشنواره حضور می‌یابد، با امنیت، آسایش و احترام روی صحنه برود و مخاطبی که در سالن نشسته، موسیقی باکیفیت بشنود و احساس کند برگزارکنندگان برای او ارزش قائل بوده‌اند و با دقت، بهترین‌ها را انتخاب کرده‌اند. نگاه ما در این دوره به شش گونه موسیقی معطوف بود که برخی از آن‌ها پررنگ‌تر حضور داشتند. طبیعتاً مهم‌ترین بخش جشنواره به موسیقی ایرانی اختصاص داشت؛ چه در حوزه دستگاهی و چه در موسیقی نواحی و اقوام.  

این هنرمند تصریح کرد: موسیقی نواحی امسال حضوری بسیار پررنگ داشت؛ به‌ویژه با توجه به اینکه جشنواره هفدهم موسیقی نواحی به‌طور کامل برگزار نشد، یکی از ایده‌های ما این بود که در جشنواره فجر، گستره بیشتری از برنامه‌ها را به هنرمندان این حوزه اختصاص دهیم تا بخشی از آن خلأ جبران شود. در کنار آن، موسیقی کلاسیک، موسیقی تلفیقی ایرانی و بخش‌های جنبی نیز همچون سال‌های گذشته اجراهای خود را داشتند. اما بخشی که امسال توجه ویژه‌ای به آن داشتیم، موسیقی کودک و نوجوان بود. این بخش هم در حوزه سرود و هم در قالب اجراهای ویژه کودکان، با همکاری حوزه هنری در سالن سوره، در نوبت صبح برگزار شد و با استقبال بسیار خوب دانش‌آموزان مدارس مختلف همراه بود.

امینی گفت: در طراحی این برنامه‌ها تلاش کردیم برخلاف روال معمول مدارس که بیشتر از سازهایی مانند گیتار یا برخی سازهای ضربی استفاده می‌شود، کودکان را با سازهای بومی و اصیل ایرانی آشنا کنیم. گروه‌های حاضر با سازهایی چون سه‌تار، سنتور و کمانچه اجرا داشتند و اشعاری انتخاب شده بود که به‌نحوی با دستگاه‌های موسیقی ایرانی پیوند داشته باشد. امیدوارم با حمایت و سیاست‌گذاری مشخص در آینده، این مسیر ادامه پیدا کند تا از همین امروز برای تربیت نسل‌های آینده سرمایه‌گذاری شود و سلیقه موسیقایی نسل نوجوان بیش از پیش با ریشه‌های ایرانی پیوند بخورد.

او درباره بخش داوری هم بیان کرد: در بخش داوری نیز امسال در ۱۲ بخش مختلف، آثار مورد ارزیابی قرار گرفتند. هیئت داوران با دقت و وسواس فراوان تلاش کردند حقی از هنرمندی ضایع نشود. جایزه باربد که طی سال‌های اخیر به یکی از بخش‌های مهم و تشویقی جشنواره تبدیل شده، امسال نیز به برگزیدگان حوزه‌های مختلف از جمله موسیقی ایرانی، پاپ و کودک و نوجوان اهدا شد تا انگیزه‌ای برای ادامه فعالیت حرفه‌ای هنرمندان باشد.  

آرش امینی اضافه کرد: از دیگر نکات قابل توجه این دوره، بخش ویژه‌ای بود که به موضوع هوش مصنوعی اختصاص یافت. با توجه به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف از اقتصاد و آموزش گرفته تا سینما و موسیقی، و همچنین ورود آن به عرصه موسیقی ایرانی در زمینه‌هایی چون تنظیم، آهنگسازی و حتی ترانه‌سرایی، تصمیم گرفتیم در مراسم اختتامیه بخشی را به این موضوع اختصاص دهیم. هدف ما جلب توجه هنرمندان به این پدیده و تأکید بر استفاده صحیح و آگاهانه از این فناوری در مسیر خلاقیت و تولید هنری بود. در مجموع، تلاش ما در این دوره آن بود که جشنواره موسیقی فجر تصویری جامع، دقیق و محترمانه از وضعیت امروز موسیقی کشور ارائه دهد و بستری فراهم کند که هم هنرمند و هم مخاطب، هر دو احساس ارزشمندی و رضایت داشته باشند.

در ادامه از آلبوم موسیقی پاپ «۴۱ اثر»، که به اجرای ۴۱ خواننده با موضوع «ایران» اختصاص دارد، رونمایی شد.

پس از آن از چهار پیشکسوت موسیقی نواحی از جمله شمسی بهروز از چابهار، عاشور کلدی گرکزی از گلستان، خالد شفیعی کمنه‌ای از کرمانشاه و بهمن اسکینی از لرستان تقدیر شد.

در ادامه بیانیه هیأت داوران جایزه باربد در چهل‌ویکمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر خوانده شد. در این بیانیه آمده بود: «پس از بررسی دقیق آثار ارائه‌شده در بخش‌های مختلف، بر این باور است که تنوع ژانرها و رویکردهای موسیقایی حاضر در این دوره، تصویری واقع‌بینانه از وضعیت امروز موسیقی ایران ارائه می‌دهد؛ وضعیتی که هم‌زمان دارای ظرفیت‌های ارزشمند هنری است و با چالش‌های ساختاری و اجرایی قابل توجهی نیز مواجه است.

موسیقی دستگاهی، ضمن آنکه امید می‌رود در سیاست‌گذاری کلان موسیقی کشور این گونه، از حمایت‌های بیشتر و هدف مندتری در زمینه برگزاری کنسرت، تولید اثر و انتشار آلبوم برخوردار شود، خوشبختانه آثار ارائه‌شده در این دوره عموماً سطحی قابل قبول و در مواردی شایسته‌ تأمل داشتند. این امر نشان می‌دهد که موسیقی دستگاهی ایران همچنان بر پشتوانه‌ای جدی از دانش، تجربه و سرمایه انسانی متکی است و در صورت فراهم شدن بسترهای حمایتی لازم، می‌تواند نقش مؤثرتری در حیات فرهنگی کشور ایفا کند.

موسیقی تلفیقی، آثاری که با تکیه بر عناصر موسیقی ایرانی و در ارتباط با زبان امروز موسیقی شکل گرفته‌اند، توانستند نمونه‌هایی قابل اعتنا از پیوند سنت و بیان نو ارائه دهند. این بخش نشان داد که موسیقی تلفیقی، در صورت پرهیز از سطحی‌نگری و برخورد سلیقه‌ای، می‌تواند به مسیری جدی و مؤثر در مسیر تحول موسیقی امروز ایران تبدیل شود. موسیقی پاپ، هیأت داوران با تأکید بر اهمیت این گونه‌ پرمخاطب، بر این نکته اذعان دارد که بخش قابل توجهی از آثار ارائه‌شده، چه از منظر آهنگسازی و تنظیم و چه از حیث کیفیت صدای خوانندگان ــ که در بسیاری موارد فاقد آموزش حرفه‌ای و نظام‌مند بوده‌اند ــ با کاستی‌های جدی مواجه است. این وضعیت، بیش از آن‌که ناشی از کمبود استعداد باشد، نتیجه‌ فقدان نظام آموزشی مؤثر، نبود معیارهای کیفی روشن و اشکالات ساختاری در چرخه‌ تولید، ارزیابی و عرضه موسیقی پاپ است.

هیأت داوران بر این باور است که موسیقی پاپ، با توجه به گستره‌ مخاطبان و تأثیر مستقیم آن بر ذائقه شنیداری جامعه، نیازمند بازنگری بنیادین در سیاست‌گذاری‌ها، ارتقای آموزش تخصصی و ایجاد سازوکارهای حمایتی و نظارتی مؤثر است. امید است با اتخاذ تمهیدات لازم، این حوزه از وضعیت فعلی عبور کرده و به جایگاهی متناسب با ظرفیت‌ها و مسئولیت فرهنگی خود دست یابد.

داوران موسیقی کودکان و نوجوان نسبت به تولیدات این بخش ابراز نگرانی جدی می‌کند. متاسفانه فقدان سیاست‌گذاری، نبود برنامه‌ریزی مدون و کمبود حمایت‌های ساختاری و هدفمند، موجب شده است این حوزه‌ حساس و بنیادین، عملاً به حال خود رها شود. در نتیجه بخش قابل توجهی از کودکان و نوجوانان کشور در معرض جریان پرشتاب آثاری کم‌ارزش و در مواردی حتی مخرب قرار گرفته‌اند؛ آثاری که نه با نیازهای تربیتی این گروه سنی هم‌خوانی دارند و نه با هویت فرهنگی و موسیقایی ایران.

هیأت داوران امیدوار است از امسال، با توجه ویژه‌ای که دبیر جشنواره در این دوره نسبت به موسیقی کودک و نوجوان نشان داده و با استقبال قابل توجه مخاطبان از این بخش، زمینه‌ای فراهم شود تا این گونه‌ی مهم، با رویکردی علمی، آموزشی و مبتنی بر سازها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. امید است توجه وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیران موسیقی کشور نیز به‌طور جدی معطوف به این حوزه شود تا با سیاست‌گذاری و حمایت مؤثر، مسیر اصلاح و ارتقای موسیقی کودک و نوجوان هموار شود.

در بخش ترانه، هیأت داوران با تأکید بر جایگاه تاریخی و فرهنگی ایران به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم زبان و ادبیات در جهان، بر این نکته تصریح دارد که انتظار از ترانه‌سرایی در موسیقی امروز، هرچند نه در سطح و قالب شعر کلاسیک فارسی، دست‌کم بهره‌مندی از زبانی سنجیده‌تر، واژگانی وزین‌تر و معانی عمیق‌تر است. با این حال، آثار بررسی شده در این بخش، عموماً از ضعف در انتخاب زبان، فقر مضمونی و اتکای بیش از حد به کلیشه‌های تکرارشونده رنج می‌بردند و پیوند مؤثری میان ترانه و موسیقی برقرار نمی‌کردند. بر این اساس، هیأت داوران هیچ‌یک از ترانه‌های بررسی‌شده را شایسته احراز جایزه تشخیص نداد.

در پایان، هیأت داوران امیدوار است با نگاهی جامع، منصفانه و آینده‌نگر به همه‌ گونه‌های موسیقی، زمینه‌ای فراهم شود که موسیقی ایران در تمامی شاخه‌های خود، امکان رشد، تنوع و ارتقای کیفی پایدار را تجربه کند.»

پس از آن اسامی برندگان جایزه «باربد» اعلام شد.

برگزیدگان بخش موسیقی پاپ:

جایزه آهنگساز برگزیده در موسیقی پاپ : میثم خدایاری برای آهنگسازی قطعه «اسم مستعار» در آلبوم «دریای طوفانی» جایزه تنظیم‌کننده برگزیده در موسیقی پاپ : محمد حسین جعفری برای قطعه «درخشش عشق» در آلبوم  «درخشش عشق» جایزه خواننده برگزیده در موسیقی پاپ : محمود صالحی برای قطعه «باغ رویا» در آلبوم «از ایران نگذشتیم»

برگزیدگان بخش موسیقی تلفیقی:

جایزه آهنگسازی برگزیده در موسیقی تلفیقی : علی احمدیان برای آهنگسازی آلبوم «کشور پاییز» جایزه تنظیم کننده برگزیده در موسیقی تلفیقی به طور مشترک : افشار نامور و علی امجدی برای تنظیم آلبوم «سئوگی نغمه لری» (دعوت از آقای علی امجدی برای حضور روی صحنه) جایزه خواننده برگزیده در موسیقی تلفیقی :علی احمدیان برای خوانندگی آلبوم «کشور پاییز»

برگزیدگان بخش موسیقی سنتی:

جایزه آهنگساز برگزیده در موسیقی سنتی: نیما زاهدی برای آهنگسازی آلبوم «شب و بارون» جایزه نوازنده برگزیده در موسیقی سنتی : امیدرضا هدایتی برای نوازندگی «ساز سنتور» در آلبوم «کنج پستوی خاطره ها» جایزه خواننده برگزیده در موسیقی سنتی :علی‌اصغر اسماعیلی و حمیدرضا اسماعیلی برای خوانندگی در آلبوم «فانوس عشق»

آلبوم‌های برگزیده جایزه باربد:

جایزه آلبوم برگزیده در بخش موسیقی تلفیقی: افشار نامور و علی امجدی برای آلبوم «سئوگی نغمه لری»   جایزه آلبوم برگزیده در بخش موسیقی سنتی: نیما زاهدی برای آلبوم «شب و بارون»

همچنین یکی دیگر از بخش‌های این برنامه رونمایی از خواننده هوش مصنوعی «آوین» بود.

منبع : ایسنا