وقتی زندگی پیش از آغاز متوقف می‌شود

با این حال، نگاه رایج به این پدیده اغلب در چارچوبی پزشکی و محدود به جسم باقی مانده است، گویی ماجرا تنها به توقف یک فرایند زیستی ختم می‌شود، نه از بین رفتن امیدها و تصویرهایی که از آینده ساخته شده بود.

از دست دادن بارداری، از دست دادن «احتمال‌ها»ست. اتاقی که در ذهن چیده شده بود، نامی که شاید انتخاب شده بود و برنامه‌هایی که آهسته‌آهسته شکل می‌گرفتند.

سقط جنین، چه خواسته و چه ناخواسته، به پایان یافتن بارداری پیش از رسیدن جنین به قابلیت حیات گفته می‌شود. عوامل متعددی می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند، از سن و بیماری‌های زمینه‌ای گرفته تا اختلالات ژنتیکی یا شرایط پیچیده زندگی. اما آنچه در هر دو حالت مشترک است، این حقیقت است که سقط تنها یک رخداد جسمانی نیست. پیامدهای روانی آن می‌تواند ماه‌ها بعد خود را در قالب اضطراب، افسردگی، احساس گناه و نشانه‌های استرس پس از سانحه نشان دهد.

در فرهنگی که فرزندآوری ارزشی بنیادین دارد، ناکام ماندن بارداری می‌تواند به بحرانی هویتی و عاطفی تبدیل شود. در این زمینه فراهم‌کردن فضای گفت‌وگوی امن و شناسایی افرادی که در معرض آسیب بیشتر قرار دارند، ضرورتی انکارناپذیر است.

رئیس بیمارستان الزهرا(س) تبریز در گفت‌وگو با ایسنا باذ تعریف پزشکی سقط جنین اظهار کرد: سقط جنین به معنای اخراج عمدی و مصنوعی جنین یا خروج خودبه‌خود آن پیش از رسیدن به مرحله قابلیت زیست است. به بیان دیگر، هرگونه خاتمه بارداری پیش از هفته ۲۰ حاملگی یا در شرایطی که وزن جنین کمتر از ۵۰۰ گرم باشد، در تعریف پزشکی سقط جنین قرار می‌گیرد. در مجموع اصطلاح سقط جنین به اخراج قبل از موعد جنین به نحوی که قابل زیستن نباشد اطلاق می‌شود.

دکتر مریم واعظی درباره موارد تجویز سقط جنین طبی گفت: صاحب‌نظران در تعیین موارد تجویز سقط جنین از انگیزه‌های خاصی پیروی می‌کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به حفظ حیات مادر، هنگامی که ادامه بارداری یا وضع حمل جان وی را به خطر می‌اندازد و نیز جلوگیری از تولد نوزاد ناقص‌الخلقه و معلول دارای صدمات بدنی قابل تشخیص در رحم مادر، اشاره کرد، مواردی که می‌تواند پیامدهای اجتماعی فراوان و هزینه‌های سنگین نگهداری به همراه داشته باشد.

وی افزود: طبق مصوبه مجلس شورای اسلامی، سقط درمانی بر اساس ماده واحده‌ای مجاز است که بر اساس آن سقط با تشخیص قطعی سه پزشک متخصص و تأیید پزشکی قانونی مبنی بر بیماری جنین که پس از ولادت به علت عقب‌افتادگی یا ناقص‌الخلقه بودن موجب حرج مادر است یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توأم باشد، قبل از ولوج روح (چهار ماه) با رضایت زن مجاز است و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک نخواهد بود.

واعظی با بیان اینکه سقط جنین در مواردی غیر از آنچه در این قانون تصریح شده، طبق قانون مجازات اسلامی جرم و خلاف شرع محسوب می‌شود، خاطرنشان کرد: آمارهای سقط جنین در ایران نگران‌کننده بوده و همزمان با این روند، آمار تولد در کشور نیز کاهشی شده است.

۸۰ درصد سقط‌های غیرقانونی در خارج از مراکز درمانی

رئیس بیمارستان الزهرا(س) تبریز با استناد به اعلام وزارت بهداشت گفت: بیش از ۸۰ درصد سقط‌های غیرقانونی در خارج از مراکز درمانی و عمدتاً در منازل و از طریق قرص‌های پروستاگلاندین انجام می‌شود.

وی با بیان اینکه به طور میانگین سالانه بین ۳۵۰ هزار تا ۵۳۰ هزار مورد سقط جنین در کشور رخ می‌دهد، اظهار کرد: از این میزان حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار مورد دارای مجوز و با تأیید پزشکی قانونی انجام می‌شود و حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار مورد نیز سقط خودبه‌خودی است و مابقی موارد، سقط‌های غیرقانونی و جنایی به شمار می‌رود.

این متخصص زنان و زایمان با اشاره به آمار تصادفات رانندگی در کشور اظهار کرد: سالانه حدود ۸۰۰ هزار تصادف رانندگی در کشور رخ می‌دهد و به طور میانگین روزانه ۴۸ نفر بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می‌دهند، حدود ۳۰۰۳ نفر مصدوم می‌شوند. ایران با داشتن ۱۸ هزار فوتی در حوادث جاده‌ای در سال، از نظر آماری یکی از بالاترین تلفات جاده‌ای در جهان را دارد.

رئیس بیمارستان الزهرا تبریز افزود: اگر آمار روزانه ۴۸ فوتی ناشی از تصادفات را با آمار تقریبی روزانه هزار جنین سقط‌شده مقایسه کنیم، درمی‌یابیم تعداد جنین‌هایی که متولد نمی‌شوند حدود ۲۰ برابر بیشتر از فوتی‌های سوانح رانندگی است.

وی با بیان اینکه در سراسر جهان برای مدیریت پدیده سقط جنین سیاست‌گذاری و قانونگذاری صورت گرفته است، گفت: در ایران نیز این موضوع در حال پیگیری است و با اجرای قانون جوانی جمعیت مقرر شده پدیده سقط از روش‌های مختلف مدیریت شود که اثر آن طی ۴ تا ۵ سال آینده نمایان خواهد شد.

وی بیان کرد: با توجه به میانگین سالانه ۳۵۰ تا ۵۳۰ هزار سقط، حدود یک‌سوم تولدهای کشور در پدیده سقط از دست می‌رود و این مسئله به هیچ‌وجه توجیه‌پذیر نیست. 

واعظی یادآور شد: مجموعه‌های قانونی، نظارتی، نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای نیز در این زمینه وظیفه سنگینی بر عهده دارند تا ابعاد این موضوع را برای مردم به روشنی تبیین کنند.

وی با بیان اینکه حداقل ۸ درصد علل مرگ‌ومیر مادران در جهان ناشی از سقط غیرایمن است، گفت: در پژوهشی در منطقه MENA اعلام شده که ایران بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰ بیشترین میزان سقط جنین غیرایمن را در این منطقه با رقمی بیش از هزار سقط در روز داشته است.

موفقیت ۷۰ درصدی طرح « نفس» در پیشگیری از سقط جنین

رئیس بیمارستان الزهرا تبریز ادامه داد: اگر تنها ۱۰ درصد در پیشگیری از سقط جنین موفق باشیم، بین ۲۵ تا ۶۵ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه می‌شود. در این راستا پویش «نفس برای نجات از سقط جنین» که در حوزه آموزش و مشاوره فعالیت می‌کند، تا ۷۰ درصد در پیشگیری از بروز سقط موفق عمل کرده است.

وی تأکید کرد: سقط جنین به دلیل درهم‌تنیدگی با موضوعات اخلاقی، اعتقادی، خانوادگی و جنسی، به‌ویژه در کشور ایران، در بسیاری موارد ماهیتی زیرزمینی دارد و ارائه آمار دقیق و رسمی درباره آن امکان‌پذیر نیست.

مشکلات کروموزومی، عامل اصلی سقط در سه‌ماهه اول

یک متخصص زنان و زایمان در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه مهم‌ترین علت سقط در سه‌ماهه نخست بارداری، مشکلات کروموزومی است، اظهار کرد: این مشکلات ناشی از ناهنجاری‌های کروموزومی بوده و در صورت وقوع، لازم است پدر و مادر از نظر ژنتیکی مورد بررسی قرار گیرند.

دکتر پریناز تسبیحی خاطرنشان کرد: در برخی افراد سقط‌های تکی به‌صورت ناخواسته رخ می‌دهد که معمولاً نگرانی جدی ایجاد نمی‌کند، اما سقط‌های مکرر به معنای وقوع حداقل دو یا سه سقط ناخواسته نگران‌کننده است و باید بررسی‌های ژنتیکی دقیق انجام شود. 

وی افزود: در چنین مواردی، بررسی ژنتیکی محصولات بارداری سقط‌شده می‌تواند در روند درمان و پیشگیری از تکرار سقط مؤثر باشد.

وی اختلالات ایمنی را دومین علت سقط‌های مکرر در سه‌ماهه نخست بارداری عنوان کرد و گفت: از آنجا که نیمی از ویژگی‌های ژنتیکی جنین به پدر تعلق دارد، در صورت بروز اختلال ایمنی، ممکن است بدن مادر جنین را به‌عنوان عاملی بیگانه تلقی کرده و واکنش نشان دهد که این امر می‌تواند منجر به سقط شود. در این شرایط، با بهره‌گیری از روش‌های درمانی، سیستم ایمنی مادر با جنین تطبیق داده می‌شود تا از بروز سقط‌های مکرر جلوگیری شود.

تسبیحی، نارسایی دهانه رحم را از دیگر علل سقط‌های مکرر دانست که معمولاً در سه‌ماهه دوم بارداری رخ می‌دهد و تصریح کرد: در چنین مواردی، انجام عمل «سرکلاژ» و دوختن دهانه رحم می‌تواند به حفظ جنین در داخل رحم و ادامه بارداری کمک کند.

این متخصص زنان و زایمان در خصوص عوارض سقط عمدی جنین اظهار کرد: اگر سقط عمدی پس از سه‌ماهگی انجام شود، می‌تواند عوارض جدی برای بیمار به همراه داشته باشد. به‌ویژه در روش‌های غیرقانونی و زیرزمینی، علاوه بر خطر عفونت، احتمال پارگی رحم و حتی آسیب به روده‌ها نیز وجود دارد.

وی با اشاره به عوارض داروهای سقط‌کننده گفت: در برخی موارد، والدین به دلایل مختلف قصد دارند در کوتاه‌ترین زمان ممکن اقدام به سقط کنند، بدون آنکه از محل دقیق بارداری اطمینان داشته باشند. مراجعه به افراد غیرمتخصص و تجویز دارو بدون تشخیص قطعی بارداری داخل رحمی، می‌تواند در صورت خارج‌رحمی بودن بارداری، به پارگی لوله رحم، خونریزی شدید و حتی مرگ مادر منجر شود.

این متخصص زنان و زایمان به علائم سقط نیز اشاره کرد و گفت: درد زیر شکم، لکه‌بینی رو به افزایش و دردهای شدید از جمله نشانه‌های سقط محسوب می‌شود. چنانچه درد و خونریزی کاهش نیابد، احتمال ناقص بودن سقط وجود دارد، به این معنا که تنها بخشی از محصولات بارداری دفع شده است. در چنین شرایطی، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است تا از طریق روش‌های دارویی یا جراحی، تخلیه کامل بقایای جنین انجام شود.

سندرم آشرمن، عارضه‌ای که می‌تواند به ناباروری منجر شود

وی هشدار داد: سقط‌های غیرقانونی می‌تواند منجر به بروز «سندرم آشرمن» شود، عارضه‌ای که در آن رحم دچار چسبندگی شده و ممکن است توانایی لازم برای بارداری‌های بعدی را از دست بدهد و حتی به ناباروری منجر شود.

تسبیحی با تأکید بر ضرورت استفاده از روش‌های مطمئن پیشگیری از بارداری گفت: والدینی که به هر دلیل قصد فرزندآوری ندارند، باید از روش‌های ایمن جلوگیری از بارداری استفاده کنند تا دچار عوارض جسمی و روحی ناشی از سقط نشوند، عوارضی که به‌ویژه سلامت مادر را تهدید می‌کند.

وی افزود: والدین پس از بارداری باید فرزند را هدیه‌ای الهی بدانند و مسئولیت پیامدهای تصمیم خود را بپذیرند، چه‌بسا آینده یک کشور به دست همان فرزند رقم بخورد.

منبع : ایسنا