تلاش امریکا برای محاصره اوپک / درگیری ایران و آمریکا با اوپک‌پلاس چه می‌کند؟

همایون فلکشاهی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، درباره تاثیر درگیری بین امریکا با ونزوئلا و ایران بر ایجاد تغییر و تحولات در اوپک اظهار داشت: به‌طور رسمی، اوپک تمرکز خود را صرفاً بر متغیرهای بنیادین بازار نفت حفظ می‌کند و پیشاپیش نسبت به تحولات بزرگ ژئوپلیتیکی موضع‌گیری نمی‌کند. برخی معتقدند که ونزوئلا ممکن است از اوپک خارج شود، چراکه عملاً در حال همکاری با آمریکا است؛ اما به نظر من، ونزوئلا به‌عنوان یکی از اعضای بنیان‌گذار، در اوپک باقی خواهد ماند.

جایگاه ایران و ونزوئلا در اوپک تغییر می‌کند؟

وی ادامه داد: در مورد ایران و ونزوئلا، وضعیت احتمالاً برای سال‌ها تغییر اساسی نخواهد کرد، مگر آنکه این دو کشور بتوانند تولید خود را به‌طور قابل توجهی افزایش دهند و دست‌کم به سطوح تاریخی بازگردند (حدود ۲ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز برای ونزوئلا و ۳.۸ تا ۴ میلیون بشکه در روز برای ایران). تنها در آن صورت است که این دو کشور می‌توانند نقش پررنگ‌تری در فرآیند تصمیم‌گیری اوپک ایفا کنند. با این حال، هنوز سال‌ها با چنین شرایطی فاصله داریم.

سنت دیرینه جدایی سیاست از تصمیم‌گیری در اوپک

تحلیلگر موسسه بین‌المللی داده‌های انرژی کپلر تصریح کرد: اوپک سنتی دیرینه در جدا نگه داشتن سیاست از تصمیم‌گیری‌های خود دارد، هرچند در گذشته همیشه چنین نبوده است. امروزه حتی اگر تصمیمات جنبه سیاسی داشته باشند، این گروه آن‌ها را بر اساس توازن عرضه و تقاضای نفت و با هدف تثبیت بازار توجیه می‌کند.

اوپک واکنشی به تنش‌ها ندارد

وی تاکید کرد: انتظار دارم اوپک واکنش مستقیمی به تنش‌های اخیر نشان ندهد، بلکه تلاش کند به بازارها اطمینان دهد که در صورت کاهش عرضه نفت ایران به دلیل یک درگیری احتمالی با آمریکا، آمادگی افزایش تولید را دارد. البته در بیان مواضع خود، اوپک ناچار خواهد بود با احتیاط عمل کند تا موجب نارضایتی ایران نشود.

روسیه نزدیک به حداکثر ظرفیت تولید خود فعالیت می‌کند

فلکشاهی درباره اوضاع بازار نفت به لحاظ افزایش و یا کاهش عرضه خاطرنشان کرد: اگرچه بازار نفت در سال جاری به‌طور کلی با مازاد عرضه مواجه است ــ به‌طور متوسط حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز ــ برآورد ما این است که لغو کامل کاهش تولید فعلی اوپک‌پلاس، تنها حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز به این مازاد اضافه خواهد کرد. یکی از دلایل این موضوع آن است که برخی اعضا، مانند روسیه، هم‌اکنون نزدیک به حداکثر ظرفیت تولید خود فعالیت می‌کنند و امکان افزایش قابل توجه تولید ندارند.

استراتژی فعلی اوپک‌پلاس

وی توضیح داد: استراتژی فعلی اوپک‌پلاس بر دو محور اصلی استوار است؛ نخست، کاهش ظرفیت مازاد در داخل گروه و دوم، افزایش سهم بازار در برابر تولیدکنندگان کشورهای خارج از اوپک‌پلاس. سطح فعلی قیمت‌ها به آن‌ها اجازه داده تا در این مسیر نسبتاً موفق باشند، چراکه رشد تولید کشورهای خارج از اوپک‌پلاس در حال کاهش است و حتی ممکن است سال آینده منفی شود، مگر آنکه قیمت‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش یابد.

پیش‌بینی افزایش قیمت

تحلیلگر موسسه بین‌المللی داده‌های انرژی کپلر تاکید کرد: بنابراین، به نظر من قیمت نفت احتمالاً در ادامه سال با شیبی ملایم افزایش خواهد یافت، زیرا تمرکز بازار بیش از عوامل بنیادین، بر ریسک‌های ژئوپلیتیکی است. البته مازاد عرضه موجود در بازار مانع از جهش شدید قیمت‌ها خواهد شد.

حذف تدریجی نفت ایران و روسیه به نفع عربستان، امارات و عراق

وی درباره واکنش عربستان و دیگر اعضای اوپک به حذف تدریجی نفت ایران و روسیه گفت: نه تنها عربستان، بلکه امارات متحده عربی نیز که حدود یک میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد دارد، از این وضعیت بهره‌مند خواهد شد. ظرفیت مازاد عربستان حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود. با توجه به اینکه ایران و روسیه هم‌اکنون در سطح حداکثری یا نزدیک به آن تولید می‌کنند، کشورهایی که امکان افزایش تولید دارند ــ مانند عربستان، امارات و تا حدی عراق ــ به‌تدریج سهم بیشتری از بازار را به دست خواهند آورد.

افزایش «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی»؛ به نفع اوپک

فلکشاهی درباره تغییر و تحول در مسیر تصمیمات اوپک و  صادرات نفت کشورها با احتمال درگیری بین ایران و امریکا تصریح کرد: به نظر من، افزایش اخیر «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» درواقع به نفع اوپک بوده است. طبیعتاً قیمت‌های بالاتر نفت به معنای درآمد بیشتر برای این کشورهاست. اما این موضوع از منظر تصمیم‌گیری نیز به آن‌ها کمک می‌کند.

احتمال درگیری ایران و آمریکا با اوپک‌پلاس چه می‌کند؟

وی افزود: اوپک‌پلاس از آوریل ۲۰۲۵ روند تدریجی لغو کاهش تولید خود را آغاز کرده است. در شرایطی که بازار با مازاد عرضه مواجه است، لغو بیشتر این کاهش‌ها می‌تواند قیمت‌ها را تحت فشار نزولی قرار دهد، اما زمانی که ریسک ژئوپلیتیکی به‌عنوان یک ضربه‌گیر عمل می‌کند، این فشار کاهشی تا حدی خنثی می‌شود. از این منظر، احتمال بروز درگیری میان ایران و آمریکا می‌تواند کار اوپک‌پلاس را برای ادامه روند بازگرداندن تدریجی تولید، آسان‌تر کند.

جلوگیری از دسترسی چین به نفت ارزان؛ استراتژی راهبری واشنگتن

تحلیلگر موسسه بین‌المللی داده‌های انرژی کپلر درباره تاثیر درگیری احتمالی ایران و امریکا برای آینده اوپک و اینکه آیا ایالات متحده در مرحله گذار از نظم نوین جهانی، به دنبال ایجاد نهادی مانند اوپک تحت سیطره خود خواهد بود؟ توضیح داد: نمونه‌ای از این روند را می‌توان در مورد ونزوئلا مشاهده کرد؛ نفت این کشور دیگر به‌راحتی به چین نمی‌رود، یا اگر هم برود، با هزینه و قیمت بسیار بالاتر خواهد بود. برای آمریکا، تضعیف موقعیت چین و جلوگیری از دسترسی آن به نفت ارزان اهمیت راهبردی دارد. با این حال، من معتقد نیستم که اوپک از بین خواهد رفت. اما تا زمانی که ترامپ در قدرت باشد، این گروه تلاش خواهد کرد برخی نگرانی‌های او ــ به‌ویژه در مورد بالا بودن قیمت نفت ــ را در نظر بگیرد.

تلاش اوپکی‌ها؛ برای حفظ استقلال

وی تاکید کرد: باید توجه داشت که آسیا و به‌ویژه چین، اصلی‌ترین خریداران نفت اوپک هستند؛ به‌عنوان مثال، بیش از ۹۵ درصد نفت امارات و کویت و حدود ۸۵ درصد نفت عربستان به بازار آسیا صادر می‌شود. بنابراین کشورهای اوپک تمایل دارند استقلال نسبی خود را در تصمیم‌گیری‌ها حفظ کنند.