هشدار در مورد فاجعه بازسازی برخی آثار بجای مرمت آنها/ مرمت آثار تاریخی از اصول جهانی فاصله گرفته است

به گزارش خبرنگار ایلنا، حسین رایتی مقدم، کارشناس پیشکسوت مرمت آثار تاریخی، با انتقاد از وضعیت فعلی مرمت بناهای تاریخی در ایران، نسبت به فاصله گرفتن اقدامات اجرایی از استانداردها و منشورهای بین‌المللی هشدار داد و تأکید کرد: ادامه این روند می‌تواند به محو هویت تاریخی آثار و بناها منجر شود. 

رایتی مقدم با اشاره به گستردگی و غنای میراث فرهنگی ایران به ایلنا گفت: اینکه اعلام می‌شود بیش از یک میلیون اثر تاریخی در ایران وجود دارد، در واقع نوعی کم‌لطفی است. برای مقایسه، در کشوری مانند انگلستان بیش از دو میلیون اثر تاریخی ثبت شده است. 

وی در تشریح غنای تاریخی ایران اعلام کرد: یکی از شخصیت‌های انگلیسی که نایب‌السلطنه هندوستان بود، به نقل از لرد کرزن یکی از شخصیت‌های مهم بریتانیا، جمله‌ای نمادین اما پرمعنا دارد. او می‌گوید، هر جای این سرزمین را اگر سه متر بکنید، به آثار تاریخی می‌رسید، سی متر که حفر کنید معدن است و سیصد متر که پایین بروید به انرژی می‌رسید. این جمله اگرچه سمبلیک است، اما ابعاد واقعی غنای این مملکت را نشان می‌دهد. 

مرمت‌هایی که به بازسازی مخرب تبدیل شده

این پیشکسوت مرمت بناهای تاریخی ایران به اطلاعات نگران کننده‌ای اشاره می‌کند که از وضعیت مرمت آثار تاریخی به دستش رسیده است. رایتی مقدم گفت: مدارکی برای من ارسال شده که واقعاً فاجعه‌بار است. در یکی از این موارد، با یک اثر پیش از اسلام طوری برخورد شده که بنا کاملاً نو و بی‌هویت شده، گویی امروز ساخته شده است. 

این کارشناس مرمت افزود: این اثر آرامگاه جاماسب حکیم در یکی از روستاهای شهرستان جهرم استان فارس بوده است؛ بنایی که به‌جای حفاظت از اصالت تاریخی آن، دچار نوعی نوسازی افراطی شده است. 

رایتی مقدم با یادآوری پیشینه ایران در پذیرش اصول جهانی مرمت، اعلام کرد: چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن، ایران از کشورهایی بوده که به سرعت منشورها و کنوانسیون‌های بین‌المللی مرمت از جمله منشور ونیز را پذیرفته است. 

او توضیح داد: در این منشورها تصریح شده که باید با بنای تاریخی به گونه‌ای رفتار کرد که تاریخ، گذر زمان و رد گذشته در آن محو نشود. بنا باید روایت‌گر زمان باشد، نه اینکه به شکلی دست‌کاری شود که هویت تاریخی‌اش از بین برود. 

تعطیلی آموزش تخصصی ریشه بحران مرمت است

حسین رایتی مقدم، یکی از ریشه‌های اصلی بحران فعلی را در حوزه آموزش دانست و گفت: متأسفانه بسیاری از کسانی که امروز در رشته مرمت فارغ‌التحصیل می‌شوند، تازه باید در میدان عمل کار یاد بگیرند. در گذشته، دانشکده و مرکز آموزش عالی میراث‌فرهنگی این مزیت را داشت که تمام کارگاه‌های میراث در اختیارش بود و دانشجو هم‌زمان آموزش نظری و عملی می‌دید. 

به گفته او، تعطیلی این مرکز آموزشی، ضربه‌ای جدی به تربیت نیروی متخصص وارد کرده است. 

او افزود: با تأسف فراوان، مهم‌ترین مرکز آموزش مرمت کشور تعطیل شد و هنوز هم مشخص نیست این تصمیم با چه منطقی گرفته شده است. 

رایتی مقدم با اشاره به تجربه‌های موفق گذشته، به فعالیت‌های «سازمان ملی حفاظت آثار باستانی» اشاره کرد و گفت: این سازمان که در سال ۱۳۴۴ تشکیل شد، در سال ۱۳۵۲ آگهی جذب مهندسان معمار و باستان‌شناس منتشر کرد تا نیروهایی برای مرمت در استان‌ها تربیت کند. پذیرش از طریق مسابقه بود و پس از آن یک دوره شش‌ماهه بی‌نظیر برگزار شد. 

او افزود: من این شانس را داشتم که جزو آن دوره باشم. چهارده استاد درجه‌یک کشور، شش ماه تمام به ما آموزش دادند؛ نه‌فقط درباره مرمت، بلکه درباره فرهنگ، تمدن و هویت بناهای تاریخی ایران. چنین دوره‌ای واقعاً تکرار نشد. 

این پیشکسوت مرمت با طرح راهکارهایی برای خروج از وضعیت فعلی تأکید کرد: مسئولان باید به گذشته رجوع کنند و ببینند چه تجربه‌هایی موفق بوده است. آموزش مرمت‌گران باید به‌صورت ویژه و عملی انجام شود، نه اینکه آن‌ها در سطح تئوری‌های دانشگاهی بمانند. 

به گفته رایتی مقدم، برگزاری دوره‌های فشرده شش‌ماهه با حضور استادکاران باتجربه می‌تواند بخشی از کمبود نیروی متخصص را جبران کند. 

او افزود: این روند باید مستمر باشد تا بتوانیم از میراثی که هویت تاریخی این سرزمین را شکل می‌دهد، به‌درستی حفاظت کنیم.