تراژدی بازماندگان؛ زندگی در بن‌بست تصادف

حمید رضا خالدی_ برنا؛ بر اساس آمار‌های سالانه سازمان پزشکی قانونی و تایید مقامات پلیس راهور، به ازای هر یک نفری که در جاده‌های ایران جان خود را از دست می‌دهد، حدود ۲۰ تا ۲۵ نفر مجروح می‌شوند. اگر آمار جان‌باختگان سالانه را حدود ۲۰ هزار نفر در نظر بگیریم، با عدد تکان‌دهنده ۳۶۰ هزار تا ۴۰۰ هزار مجروح در سال رو‌به‌رو می‌شویم. بخش بزرگی از این افراد پس از طی دوران درمان به زندگی عادی برمی‌گردند، اما سالانه حدود ۴۰ تا ۶۰ هزار نفر از این مصدومان دچار معلولیت‌های دائم می‌شوند. اینها همان «قربانیان زنده» هستند که بار سنگین یک لحظه غفلت یا نقص فنی خودرو را باید یک عمر بر دوش بکشند.

سردار تیمور حسینی رئیس پلیس راهور فراجا بار‌ها تاکید کرده است که هزینه تصادفات رانندگی برای اقتصاد کشور معادل ۷ درصد تولید ناخالص داخلی است. اما این عدد تنها شامل خسارات فیزیکی و درمان نیست؛ بخش بزرگی از این هزینه صرف نگهداری و مستمری افرادی می‌شود که در اوج جوانی و توانمندی، تبدیل به توان‌خواه شده‌اند.

ضایعه نخاعی؛ ویلچر‌هایی که جایگزین پا شدند

یکی از هولناک‌ترین پیامد‌های تصادفات جاده‌ای، ضایعات نخاعی است. طبق گزارش‌های سازمان بهزیستی کشور، تصادفات رانندگی عامل رتبه اول ضایعه نخاعی در ایران هستند. سالانه بیش از ۲ هزار نفر در جاده‌ها دچار آسیب جدی نخاع می‌شوند. برای این افراد، واژه «سفر» دیگر معنای تفریح نمی‌دهد؛ سفر برای آنها یعنی جابجایی میان تخت و ویلچر.

هزینه‌های نگهداری یک بیمار ضایعه نخاعی شامل فیزیوتراپی‌های مداوم، لوازم بهداشتی، جراحی‌های ترمیمی و تجهیزات حرکتی، ماهانه مبالغ سنگینی را به خانواده‌ها تحمیل می‌کند که در بسیاری از موارد از توان پرداخت آنها خارج است. اینجاست که تصادف، نه فقط یک فرد، بلکه کل ساختار اقتصادی و روانی یک خانواده را از هم می‌پاشد.

فروپاشی درونی؛ وقتی نان‌آور، مصرف‌کننده می‌شود

گزارش‌های اجتماعی نشان می‌دهند که بیشترین قربانیان تصادفات جاده‌ای در ایران، مردان در بازه سنی ۲۰ تا ۴۵ سال هستند؛ یعنی دقیقاً همان گروهی که نقش نان‌آور و ستون اقتصادی خانواده را بر عهده دارند. وقتی پدر یک خانواده دچار معلولیت دائم می‌شود، بحران تنها در جسم او باقی نمی‌ماند. بیکاری، افسردگی شدید، احساس سربار بودن و در نهایت فروپاشی پیوند عاطفی میان زوجین، از پس‌لرزه‌هایی است که هیچ دوربین جاده‌ای آنها را ثبت نمی‌کند.

بسیاری از این افراد دچار «اختلال استرس پس از سانحه» می‌شوند. آنها هر شب صحنه تصادف را در خواب می‌بینند و با هر صدای بلندی در خیابان، دچار وحشت می‌شوند. انزوای اجتماعی، پیامد طبیعی این وضعیت است. فردی که تا دیروز در جامعه فعال بوده، حالا به دلیل نبود زیرساخت‌های شهری مناسب برای معلولان و نگاه‌های ترحم‌آمیز دیگران، ترجیح می‌دهد خود را در چهاردیواری خانه حبس کند.

اظهارات مسئولان؛ بن‌بست درمان و بازتوانی

حسین کرمانپور مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت در تحلیل‌های خود به این نکته اشاره می‌کند که بخش بزرگی از ظرفیت تخت‌های بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) در تمام سال توسط مصدومان تصادفات اشغال شده است. وی معتقد است که سیستم درمانی کشور به شدت زیر فشار بار مالی و انسانی این حوادث است. به گفته او، بسیاری از این مصدومان به دلیل شدت جراحات، ماه‌ها در بیمارستان می‌مانند و حتی پس از ترخیص، به دلیل نبود مراکز بازتوانی دولتی و ارزان‌قیمت، روند بهبودی آنها متوقف می‌شود.

از سوی دیگر، مسئولان سازمان بهزیستی همواره از کمبود بودجه برای پوشش هزینه‌های تجهیزات توان‌بخشی گلایه دارند. آنها می‌گویند صف دریافت ویلچر و وسایل کمک‌حرکتی روز به روز طولانی‌تر می‌شود، چرا که سرعت تولید معلول در جاده‌های ما بسیار بیشتر از سرعت بودجه‌ریزی برای حمایت از آنهاست.

پایانی که آغاز یک مسیر دشوار است

نوروز نزدیک است و دوباره هزاران خودرو راهی جاده‌ها می‌شوند. آمار‌های کشته‌ها دوباره تیتر اول اخبار خواهد شد، اما کسی از هزاران نفری که قرار است امسال به جمع معلولان بپیوندند حرفی نمی‌زند. کسانی که شاید زنده باشند.