از اردوغان تا هرتسوگ در آدیس‌آبابا؛ شطرنج پیچیده اسرائیل در شاخ آفریقا

رئیس‌جمهور اسرائیل، اسحاق هرتسوگ، در ۲۴ و ۲۵ فوریه ۲۰۲۶ به آدیس‌آبابا سفر کرد؛ سفری که بلافاصله پس از دیدار رجب طیب اردوغان از اتیوپی در ۱۷ فوریه انجام می‌شود و میدان ژئوپلیتیک شاخ آفریقا را به صحنه رقابت آشکار آنکارا و تل‌آویو تبدیل کرده است.زنجیره اقدامات؛ از به‌رسمیت‌شناسی ارض الصومال تا دیدار هرتسوگ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵، اسرائیل با به‌رسمیت‌شناسی جمهوری خودخوانده ارض الصومال (سومالی‌لند)، گامی بی‌سابقه در منطقه برداشت. گدعون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، بلافاصله به هرجیسه سفر کرد. این اقدام با محکومیت ۲۰ کشور، سازمان همکاری اسلامی و اتحادیه عرب مواجه شد. اردوغان در سفر اخیر خود به اتیوپی هشدار داد شاخ آفریقا نباید «صحنه رقابت قدرت‌های خارجی» شود؛ هشداری که مستقیم متوجه تل‌آویو بود.بازی بزرگ بر سر باب‌المندبهدف اسرائیل، استقرار یک «پایگاه دیده‌بانی» در نزدیکی یمن برای تأمین امنیت نفتکش‌ها در برابر تهدیدات حوثی‌ها و مهار نفوذ ترکیه است. ارض الصومال با ۱۷۵ هزار کیلومتر مربع مساحت، موقعیتی حیاتی در ورودی باب‌المندب دارد. اسرائیل امیدوار است با سرمایه‌گذاری امنیتی، بتواند «حلقه محاصره» خود را حول محور عربی از جنوب کامل کند.دیپلماسی سدها؛ برگ برنده یا طناب کشیده شده؟اسرائیل از بحران سد النهضه به عنوان اهرم نفوذ استفاده می‌کند. نتانیاهو روابط نزدیکی با آبی احمد، نخست‌وزیر اتیوپی، دارد و هم‌زمان با مصر نیز روابط استراتژیک خود را حفظ کرده است. این موازنه‌گری، تل‌آویو را به «میانجی فنی» تبدیل کرده که می‌تواند به قاهره وعده کاهش فشار آب و به آدیس‌آبابا وعده سرمایه‌گذاری و مشاوره دهد. اما این بازی دوگانه، خشم مصر را برانگیخته و قاهره را به سمت ائتلاف با آنکارا و ریاض سوق داده است.رقابت سه‌جانبه در شاخ آفریقاترکیه با سرمایه‌گذاری ۲.۵ میلیارد دلاری در اتیوپی (دومین سرمایه‌گذار بعد از چین) و توافقنامه دفاعی جامع با سومالی (شامل حق اکتشاف نفت)، بزرگترین رقیب اسرائیل است. آنکارا اهرم فشار بر آدیس‌آبابا را در اختیار دارد: اگر اتیوپی به سمت به‌رسمیت‌شناسی ارض الصومال توسط اسرائیل چراغ سبز نشان دهد، ترکیه می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های خود را به تعویق اندازد. در سوی دیگر، چین با نفوذ اقتصادی فراگیر، بازیگری خاموش، اما تعیین‌کننده است.آسیب‌پذیری استراتژیکتهدیدات علیه اسرائیل تنها دیپلماتیک نیست. حرکه الشباب اعلام کرد به‌دنبال اهداف اسرائیلی خواهد بود و حوثی‌ها نیز هرجیسه را تهدید کرده‌اند. اسرائیل برای جبران این آسیب‌پذیری، همکاری اطلاعاتی با کنیا را برای تأمین خطوط پروازی و امنیت دریایی گسترش داد. با این حال، موفقیت این استراتژی منوط به توانایی تل‌آویو در ارائه منافع ملموس به دولت‌های آفریقایی است؛ منافعی که بتواند بر فشار ترکیه و جهان عرب غلبه کند. در غیر این صورت، سفر‌های دیپلماتیک پرشمار به بن‌بست پروتکل تبدیل خواهند شد.